فلسفه اخلاق – دانشنامهی اسلامی

۹۴٫ نقد تعاریف فرهنگ، ارجنامهی آیت الله سیدمحمد خامنهای. آیت الله علما با بیان اینکه ما باید توشه یک سال را از این ماه برداشت کنیم عنوان کرد:ماه رمضان عید عرفا و ابتدای سال اهل معناست. ماه رمضان فرا رسيد؛ ماه خدا، ماه رحمت و آمرزش، ماه خودسازى، ماه قرآن، ماه عبادت و ماه رستگارى، ما بايد خود را براى ورود به ماه مبارك آماده سازيم و در اين ماه خدا به پرورش هر چه بهتر روحمان بپردازيم و آن را از آلودگى ها، ناپاكى ها، كژى ها و گناهانى كه طى يازده ماه مرتكب شده ايم، پاك سازى و تطهير کنيم.

پرسش: دخترانى که تازه به سن تکليف رسيده اند و روزه گرفتن بر آنها اندکي دشوار است، چه حکمى دارند؟ ارسطو هرچند به امتیازات حکومت هایى همچون پادشاهى، سپس «اریستوکراسى» و بعد از آن «جمهورى» معتقد است، ولى به دلیل آرمانى بودن و غیر عملى بودن آن ها، از این انواع دست مى کشد و از میان بدها، بهترین بد را انتخاب مى کند که حد میانه است و قابل تحقق و اجرا. «ما به حکم طبیعت، این قابلیت را داریم که فضایل را به خود بپذیریم، ولى آن ها را تنها از طریق عادت مى توانیم کامل کنیم.»24 فضایل را بدین سان به چنگ مى آوریم که نخست آن ها را تمرین مى کنیم; همچنان که در فنون گوناگون نیز به سبب تمرین، مهارت پیدا مى کنیم.

پاسخ: بنا بر نظر مشهور، بلوغ شرعى دختران همان تکميل سال قمرى است که در اين هنگام روزه بر آنها واجب است و ترک آن به مجرد بعضى از عذرها جايز نيست، ولى اگر روزه گرفتن براى ايشان ضرر داشته باشد يا تحمل آن برايشان همراه با مشقت زياد باشد، افطار براى آنها جايز است. روزه دار به وسیله ترک گناهان، نفس اماره را مهار و کنترل نموده و در اختیار خویش قرار میدهد. خداوند حکیم انسان را آزاد و مختار آفریده، اختیار انتخاب خیر و شر را به او واگذار کرده و راه حق و باطل را به وسیله انبیاء برای او تعیین و روشن نموده است .

تعریف «شهر» یا «اجتماع سیاسى» از دید ارسطو، عبارت است از: اجتماعى که در صدد دست یابى به خیر برین ـ و نه خیر ناقص ـ مى باشد. فرد یا جامعه خاص است و نه توصیه و ترغیب افراد به عمل بر طبق اخلاقیات گزارششده و یا اجتناب از آنها. وی استدلال کرد که هرگونه عمل بر روی اندامهای حسی فرد باعث میشود که مواد ظریف از طریق اعصاب لولهای به غده صنوبری حرکت کرده و باعث ارتعاش متمایز آن شوند.

فلسفه وجودی ماه رمضان درک گرسنگانی است که از آنها در طول سال غفلت کرده ایم، کشیدن رنج فقرایی است که اگر همه ثروتمندان جامعه رفتار اقتصادی- دینی داشتند نباید به وجود می آمد. 1. چه کسی اصطلاح متافیزیک را بیان کرده است؟ آغاز ماه مبارک رمضان، در حقيقت عيد بزرگي براي مسلمانان است و جا دارد که مَؤمنين، ورود اين ماه را به هم تبريک بگويند و يکديگر را به استفاده هر چه بيشتر از اين ماه توصيه کنند. با نزدیک شدن ماه مبارک رمضان مسلمانان به تکاپو می افتند و خود را برای انجام این فریضه الهی و این مهمانی خدا آماده میکنند و همه دوست دارند که نهایت استفاده را از این ماه پرفیض و برکت ببرند.

شب نيمه ماه رمضان سال سوم هـ دومين امام شيعيان حضرت ابومحمد حسن بن على بن ابى طالب(ع) در شهر مدينه به دنيا آمد. در سال 95 هـ در چنين روزى، ظالم سفاك پليد، حجاج بن يوسف ثقفى به هلاكت رسيد. در سال 67 هـ در چنين روزى مختار بن ابى عبيده ثقفى به شهادت رسيد، مزار او كنار مرقد حضرت مسلم(ع) در انتهاى مسجد كوفه است. در ماه رمضان است كه روزى ها تقسيم و اجل ها ثبت و نوشته مى شود و زائران خانه خدا و ملاقات كنندگان با پروردگار، مشخص و معنا مي شوند و در آن شبى قراردارد كه برتر از هزار ماه است.

روزى پيامبر(ص) حضرت خديجه (عليها السلام) را خواست و در كنار خود نشانيد و فرمود: اين جبرئيل است و مى گويد: براى اسلام شروطى است كه عبارتند از: اقرار به يگانگى خداوند متعال، اقرار به رسالت رسولان، اقرار به معاد و اصول اين شريعت و احكام آن، اطاعت از اولى الامر و ائمه طاهرين از فرزندان او يكى بعد از ديگرى با برائت از دشمنان ايشان. خديجه (عليها السلام) به همه آنها اقرار کرد و ائمه طاهرين به خصوص اميرالمؤمنين(ع) را تصديق كرد. آنگاه از خديجه(عليها السلام) در قبول ولايت اميرالمؤمنين(عليه السلام) عهد مؤكد گرفت.

آن حضرت نخستين همسر پيامبر(ص) بود، و تا خديجه(عليها السلام) زنده بود نبى گرامى اسلام(ص) همسرى اختيار نفرمود. در فضيلت آن حضرت همين بس كه والده مكرمه حضرت صديقه طاهره(عليها السلام) است و همه ذرارى پيامبر(ص) به ايشان منتهى مى شوند. روزه ابعاد گوناگونی دارد که از همه مهمتر، بُعد معنوی و اخلاقی و تربیتی آن است. يکي از مهمترين آداب تلاوت، تدبر در آيات الهي است . روزه، عامل مؤثری در پرورش روح تقوا و پرهیزگاری در تمام زمینه ها و همه ابعاد زندگی انسان است.

حجت الاسلام مهدی رستم نژاد، عضو هیئت علمی جامعة المصطفی(ع) العالمیة در گفتگو با خبرنگار مهر در مورد نقش ماه رمضان در تغییر سبک زندگی و حرکت به سوی سبک زندگی اسلامی گفت: ماه رمضان، ماه تربیت انسان است. فضای ماه مبارک رمضان از جمله ادعیه،مناجات ها، روزه گرفتن ها، تلاوت قرآن وشب های قدر اسباب وابزاری است که خداوند در اختیار انسان قرار داده تا با استفاده از این ابزار به مقام خلیفه الله نائل شود.وگرنه خداوند احتیاجی به دهان بستن وعبادت ما ندارد. «لکل شيء ربيع و ربيع القرآن شهر رمضان» اما نکته اي که گاهي از آن غفلت مي شود، اين است که قرآن مي خوانيم، اما آداب تلاوت را رعايت نمي کنيم.

پس اگر مؤمنان به استقبال آن بشتابند و خود را آماده رحمت و مغفرت الهى بكنند و با خواندن قرآن و انفاق و كارهاى خير و پرهيز از گناهان به سوى آن روىآورند، بى گمان خداوند مغفرتش را از آنان دريغ نكند و دعاهايشان را مستجاب مي فرمايد. انسان روزه دار چون از خوردن و آشاميدن در طول روزامتناع مي كند، بى گمان احساس گرسنگى و تشنگى به او دست مي دهد و به فكر گرسنگان و فقيران مي افتد و شايد از اين راه توفيقى بيابد كه بر تهى دستان بيشتر ترحم كند و از اموال خدا داديش بر آنان انفاق کند كه اگر روزه نباشد، چنين احساسى به افراد مرفه دست نخواهد داد.

خداوند اين ماه را بر ساير ماه ها برترى بخشيد و ويژگى هايى به آن عطا فرمود و حرمت هاى بسيار و فضيلت هاى روشنى برايش قرار داد. علوم و عقل متعارف مفاهيمي را كه نيازمند چنين پژوهش فلسفي هستند مورد استفاده قرار ميدهند، ولي مسائل خاصي هم هستند كه در نتيجه كشفيات علمي به وجود آمده يا موضوعيت يافتهاند و چون علوم قابليت تحقيق تام و كامل درباره آنها را ندارند، فلسفه بايد به آن تحقيق درباره آن بپردازد، كه از آن جمله ميتوان از مفهوم «نسبيت» نام برد.

مسائل فلسفه، اساسی ترین سوالاتی است که بشر می تواند بپرسد. قال رسول الله ـ صلی الله علیه و آله:”لا تشبعوا فیطفی نور المعرفة من قلوبکم”4 پرخوری نکنید که نور معرفت در قلب شما خاموش میگردد. تعلقّات این دنیا، معصیتهای این دنیا، رذایل اخلاقی، هواها و هوسها، توهمات و تخیلات جلوی آینهی قلب ما را یا مثل غبارهایی که روی هم انباشته میشود و آینه دیگر نور منعکس نمیکند، یا مثل پردههای ضخیمی که جلوی پنجره انداختی دیگر نور دیده نمیشود. مانند درختانی هستند که در پناه دیوارهای باغ بر لب نهرها میرویند، این درختان نازپرورده، بسیار کم مقاومت و کم دوام اند، اگر چند روزی آب از پای آنها قطع شود، پژمرده میشوند و میخشکند؛ اما درختانی که از لابلای صخره ها در دل کوهها و بیابانها میرویند و نوازشگر شاخه هایشان از همان طفولیت طوفانهای سخت، و آفتاب سوزان، و سرمای زمستان است، و با انواع محرومیتها دست به گریبانند، محکم و بادوام و پراستقامت و سخت کوش و سخت جانند!

رئیس دیوان عدالت اداری ضمن تبریک فرارسیدن ماه مبارک رمضان، تاکید کرد بر اساس آنچه قرآن فرموده یا در احادیث رسول گرامی اسلام(ص) و ائمه معصومین(ع) بیان شده است، فلسفه روزه، برای آن است که افراد از این طریق تقوا پیشه کنند. تقوا همان تربیت است. روزه دار با به كار بستن دستورهاي الهى كه شرط كمال است، روح تقوا را در خود زنده مي كند و اين مراقبت ثمربخش، در ماه مبارك رمضان بسيار آسان تر است چرا كه گرسنگى و تشنگى و ديگر محدوديت هاى روزه، شعله هاى سركش غرايز حيوانى و هوس ها را تا حد چشم گيرى خاموش مي سازد و با مراقبت و تمرين پياپى در يك ماه، نيروى بازدارنده از گناه در انسان به وجود مي آيد و خصلت خوددارى در او ريشه مى گيرد و رشد مى كند و او با گذراندن اين برنامه يك ماهه، توفيق مي يابد كه پس از ماه روزه نيز، پرهيزكار باقى بماند.

پيامبر بزرگوار اسلام (ص) در خطابه اى كه فضيلت هاى ماه رمضان را براى مسلمانان بيان فرمود، در پاسخ به سوال امام على (ع) كه پرسيدند: بهترين اعمال در اين ماه چيست؟ وی بیان کرد: اجتماع روز عید فطر میتواند در پیوند و همدلی مسلمانان نقشآفرین باشد. رسول خدا(ص) عرض کرد: پروردگارا! از همین جهت است که در دعا وارد شده که از خدا بخواهیم در پایان ماه مبارک رمضان ما را از مرحومین قرار دهد نه از محرومین؛ یعنی از قبولشدگان نه از مردودشدگان.

به گزارش روابط عمومی دیوان عدالت اداری، حجتالاسلام والمسلمین منتظری در جلسه 17 تیرماه هیات عمومی دیوان گفت: نگاه مردم به ماه مبارک رمضان در سه گروه قابل دستهبندی است، گروه نخست کسانی هستند که برایشان ماه روزه با دیگر ماهها تفاوت ندارد و توجهی به آن ندارند، این عده حسابشان با کرام الکاتبین است. آیا با اعمال و فلسفه کلی روزه در ماه رمضان آشنایی دارید؟ در اين ماه فقط مؤمنين و کساني که اهل ورود در اين ضيافتند، بر سر سفره پروردگار منّان و کريم مي نشينند. اين، غير از سفره عام کرم الهي است که همه انسان ها، بلکه همه موجودات عالم از آن بهره مندند؛ اين سفره خواص و ضيافت خاصان پروردگار است.

دیدگاهتان را بنویسید