علت جنگ ایران و عراق چه بود؟

در طول سال 1983، تمام شش کشور مزبور و هم چنین، دبیرخانه شورای همکاری خلیج فارس درخواست های مشابهی را اعلام کردند. شرکای عرب ایالات متحده از این بابت نگرانیهای در بلندمدت دارند که توافق هستهای بالقوه میان ایالات متحده و ایران آنها را در برابر فعالیتهای منطقه ای ایران آسیبپذیر کند، و این نگرانیها با تغییر جهت اولویتهای ایالات متحده به سوی شرق آسیا تشدید شده است. این تشدید درگیری ها، در کنار تصمیم عراق برای بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک، با تغییر روند جنگ بر نتیجه آن نیز تأثیر گذاشت. تهران از تلاش عراق برای تهدید صادرات نفت ایران چشم پوشی نکرد، بلکه صدچاه نفتی را در حوزه های نوروز و اردشیر در ساحل دریا بست و ضمن حفاظت از آنها، نیروهای خود را که بیش از پانصدهزار نفر بودند، برای آغاز حمله نهایی به جنوب اعزام کرد و دوره جنگ فرسایشی را کنار گذاشت؛ زیرا بیش از عراق توان تحمل تلفات و جایگزینی آنها را داشت.

وزارت خارجه امریکا نیز گزارش ایران را با ذکر اسناد و شواهد موجود مبنی بر استفاده عراق از گاز خردل و سلاح های شیمیایی تأیید و از انجام تحقیق سازمان ملل حمایت کرد. پس از چهارمین اجلاس سران در 1983 در قطر، سران شورا قطع نامه 540 شورای امنیت سازمان ملل را که در 31 اکتبر 1983 صادر شده بود، تأیید کردند. نپذیرفتن میانجیگری سوریه، الجزایر، امارات متحده عربی، سازمان کنفرانس اسلامی، سازمان ملل و جنبش عدم تعهد از سوی ایران، اتخاذ این موضع را تسهیل کرد؛ موضعی که با تصمیم شورا برای تعیین الجزایر جهت میانجیگری تقویت شد. همزمان با این اتفاقات نیز فاو توسط عراقیها تصرف شد. از سوی دیگر، سازمان عفو بینالملل نیز در تازهترین گزارش خود تأکید کرد که کشتار زندان صعده پس از حملات ائتلاف متجاوز سعودی، با سلاحهای آمریکایی انجام شده است. با توجه به کنترل کامل آژانس بین المللی انرژی اتمی و با تأکید رهبرجمهوری اسلامی به عدم تمایل اساسی به داشتن سلاح هسته ای، اسرائیل می بایستی سیاستی واقع بینانه تر می داشت ولی برعکس ترامپ را تشویق به پاره کردن تفاهم نامه برجام کرد. در سال 1983، اجلاس سران جنبش عدم تعهد در دهلی نو از دو طرف خواست تا با قبول آتش بس به مرزهای بین المللی عقب نشینی کنند.

وی هم چنین، از وحدت مواضع اعراب درباره تصمیم های اتحادیه عرب، اجلاس آتی سران جنبش عدم تعهد در دهلی نو و هماهنگی در مواضع مربوط به شورای همکاری خلیج فارس برای منزوی کردن ایران در بین کشورهای در حال توسعه حمایت کرد. ایران چند موشک دیگر به ترمینال نفتی کویت پرتاب کرد و خسارت زیادی به کویت وارد شد. قرار گرفتن ایران در غرب و پایان حوزه آبریز هیرمند، کشور را در وضعیت فرودست قرار داده است از سوی دیگر حضور نیروهای آمریکایی در افغانستان موجب پدید آمدن موقعیتی مناسبتر برای این کشور شده است. در واقع، سوریه، لیبی و ایران با صدور بیانیه دمشق در 23 ژانویه 1983 رژیم صدام را محکوم نمودند.عبارات و روحیه حاکم بر این بیانیه موجب شد تا وزیران خارجه شورای همکاری خلیج فارس به این بیانیه پاسخ بدهند. عراق برای متوقف کردن حملات زمینی ایران به سلاح های شیمیایی و بمباران گسترده اهداف غیرنظامی متوسل شد این اقدام نتایج مخربی در پی داشت. با گذشت زمان، موقعیت حوثیها میتواند حملاتی را علیه اهداف اسرائیل در دریای سرخ ترتیب دهد – از جمله کشتیهای اسرائیلی و شهرهای بالقوه جنوب اسرائیل مانند ایلات – و همچنین از منتهای شبه جزیره عربستان، دامنه حملات علیه کشورهای عضو پیمان ابراهیم را شدت بخشد.

با افزایش درگیری ها آشکار بود که افزایش تهدیدات پایین آمدن میزان صادرات نفت را باعث خواهد شد. بیشتر اتباع کشورهای آسیایی، به ویژه بنگلادش و فیلیپین تاوان ورود نفت و کالاها به خلیج فارس و خروج آنها را از این منطقه تحمل کردند. در مقابل این عمل تاکتیکی و شکست احتمالی، عراق مجدداً به سلاح های شیمیایی متوسل شد. نیروی دریایی ایالات متحده تا به امروز به قایق های تندرو و مسلح سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران از طریق اقدامات تنش آفرین از جمله هشدار رادیویی و شلیک هوایی پاسخ داده است. احیای پروژه تغییر مسیر جریان نفت از تنگه هرمز از جمله پاسخ های شورای همکاری خلیج فارس به این تهدید بود، اما علی رغم تازه بودن این ابتکارات، کشورهای شورا در ساحل شبه جزیره عرب محصور بودند. بنا به نوشته المجله چاپ عربستان سعودی، شورای عالی، گزارش رایزنی های شیخ زاید امارات با مقامات ایران که حتی میانجیگری ابوظبی را رد کرده بود، مورد توجه قرار داد.12 با توجه به مواضع ایران در رد تمام اقدامات میانجیگری، شورا تصمیم گرفت که بیش از این پاسخ خود را به تعویق نیندازد. مجموع ذخایر گازی آن باارزش بیش از یک تریلیون دلار یعنی نصف ارزش مجموع گاز عراق است.

دیدگاهتان را بنویسید