روزنامه اعتماد :: فلسفه چيست؟

ما منكر نيستيم كه رهبانيت و ترك لذت در نقاطي از جهان وجود داشته است و شايد بتوان پوشش زن را در جاهايي كه چنين فكري حكومت مي كرده است از ثمرات آن دانست، ولي اسلام كه پوشش را تعيين كردند در هيچ جا به چنين علتي استناد جسته است و نه چنين فلسفه اي با روح اسلام و با ساير دستورهاي آن قابل تطبيق است. علاقه ي به حفظ نسل در زن هم وجود دارد، ولي در آنجا احتياج به پاسبان نيست، زيرا انتساب فرزند به مادر هميشه محفوظ است و اشتباه پذير نيست احساس زن را مي توان ناشي از خودخواهي و انحصار طلبي دانست ولي احساس مرد چنان كه گفتيم جنبه نوعي و اجتماعي دارد ما منكر حس حسادت و انحصار طلبي مرد نيستيم.

براي اينكه فكر زن را قانع كنند كه خود به خود از بيرون نرو رو بيرون رفتن را كار بدي بداند فكر حجاب و خانه نشيني را خلق كردند. زن اگر مايل باشد، كاري كه در خانه به وي واگذار مي شود مجاناً و تبرياً انجام مي دهد و اگر نخواهد مرد حق ندارد او را مجبور كند. حتي در شير دادن به طفل با اينكه زن اولويت دارد، اولويت او موجب سقوط حق اجرت او نيست. يعني اگر زن بخواهد فرزند خود را در مقابل مبلغي فرضاً يك هزار ريال در ماه شير بدهد و زن بيگانه اي هم به همين مبلغ حاضر است شير بدهد پدر بايد اولويّت زن را رعايت كند و فقط در صورتي كه زن مبالغ بيشتري مطالبه كند مرد حق دارد طفل را به دايه اي كه اجرت كمتري مي گيرد بسپارد.

اسلام با قطعيت تامي كه به هيچ وجه قابل مناقشه نيست، اگر اعلام كرده است كه مرد هيچ گونه حق استفاده اقتصادي از زن ندارد. پوشش زن مسلمان در قرآن كريم و احاديث اسلامي به عنوان وظيفهاي حتمي و داراي فلسفهي معقول و ارزنده معرفي شده است. علل نامبرده يا به هيچ وجه تاثيري در پيدا شدن جاب در هيچ نقطه اي از جهان نداشته است ولي جهت آن ها را به نام علل حجاب ذكر كرده اند و يا فرضاً در پديد آمدن بعضي از سيستم هاي غير اسلامي تاثير داشته است در حجاب اسلامي تاثير نداشته است يعني حكمت و فلسفه اي كه در اسلام سبب تشريع حجاب شده است نبوده است.

در باب علت پيدايش حجاب نظريات گوناگون ابراز شده است و غالباً اين علت ها براي ظالمانه يا جاهلانه جلوه دادن حجاب ذكر شده است ما در مجموع آن ها را دكر مي كنيم. هيچ باغباني را سرزنش نمي كنند كه چرا دور باغ خود حصار و پرچين كشيده اي. هنگامی که مابین مرد و زن حریمی نباشد و هیچکدام از طرفین چارچوب مشخصی برای عفاف خود مشخص نکرده باشند، کنترل میل و غریزه بسیار سخت خواهد شد. فلسفه گرچه نسبت بسیار نزدیکی با نقد دارد، اما هرگز خود کاملاً مصون از نقد نبودهاست. رویکرد قانون کلی بسیار ضعیف و معلول است و از آغاز توانایی طرح سؤالات مهم درباره ماهیت تاریخ و دانش تاریخی را نداشته است.

او كه شیعه دوازه ده امامی بود بر فلسفه و عرفان اسلامی به خوبی تسلط داشت و نظرهای جدید فراوانی را به آثار فیلسوفان متقدم افزود. بههمین دلیل در شرایط حاضر طرح مسائل اصلی توسط فیلسوفان و تلاش برای ترویج یک تفکر عمیق اهمیت بیشتری پیدا میکند. در تاریخ اندیشه یونان باستان میخوانیم که اصولا پیدایش متفکران نامآوری از جنس سقراط و ارسطو آن بوده که با «ابزار» فلسفی یا به عبارتی تفکر منطقی نشان دهند که آغاز پایان عصر اسطورهها و روایات خوفناک خدایان انسان صفت اما نشسته در ستیغ «اُلمپ» آتن اندک اندک باید به پایان برسد و همان بهتر که پیشگویان (oracles) نیز در همان دخمههای تاریک خویش بیتوته کنند و شهروندان را به حال خویش رها سازند تا این فیلسوفان در آتن طرحی نو دراندازند.

دکارت بیان میکند که او به هلند رفت تا از آزادی بیشتری نسبت به هر جای دیگری برخوردار شود و از حواس پرتی که پاریس و دوستانش برای او ایجاد میکردند، اجتناب کند تا بتواند اوقات فراغت و تنهایی را برای تفکر داشته باشد. در این مطلب در مورد رنه دکارت و فلسفه او صحبت میکنیم. سرانجام سؤال در مورد عینیت گذشته مطرح میشود: آیا اساساً بنیانی برای اعتقاد به خصوصیات معین و عینی وقایع و شرایط گذشته وجود دارد، خصوصیاتی که مستقل از روایت ما باشند؟

کمکم، این مسأله، از دودمان اموی به دیگران نیز سرایت کرد و افراد گنهکار، وجدان خود را از این طریق راضی میساختند؛ برای مثال، آنگاه که عبیدالله ابن مطیع عدوی، به فرزند سعد وقاص اعتراض کرد که چرا حکومت همدان و ری را بر قتل حسین ترجیح دادی، در پاسخ گفت: اینها کارهایی است که در علم الاهی مقدر بود و من نیز پسر عموی خود را متوجه این مسأله ساختم؛ ولی او جز کشته شدن چیزی را بر نگزید (محمد بن سعد، 1380ق: ج5، ص148). مخالفان حجاب سعي كرده اند جزئيات ظالمانه اي را به عنوان پيدا شدن حجاب ذكر كنند و در اين جهت ميان حجاب اسلامي و غير اسلامي فرق نمي گذارند، چنين وانمود مي كنند كه حجاب اسلامي نيز از ميان جريانات ظالمانه سرچشمه مي گيرد.

همان طور كه ملاحظه مي شود مخالفان حجاب گاهي آن را از ايده ي يك طرز تفكر فلسفي خاص درباره ي جهان و لذات جهان معرفي مي كنند و گاهي ريشه ي سياسي و اجتماعي براي آن ذكر مي كنند و گاهي آن را معلول علل اقتصادي مي دانند و گاهي جنبه هاي خاص اخلاقي يا رواني در پديد آمدن دخالت مي دهند. سؤالاتی از این قبیل که حاصل رفتوآمد پیاپی روزها و هفتهها و سالها چیست و در پس زندگیای که هر روزه تکرار میشود چه هدفی نهفته است و مقصود از زندگیای که این چنین ما را به خود مشغول داشته چیست یا چه باید باشد، سؤالاتی ستبر و عظیمند که کمابیش ذهن همۀ انسانها را به خود مشغول کردهاند.

او در اواخر عمر خود در جایی گفته بود “چیزی که در زندگیام بیش از هر چیز شناختهام تعارض است، و این واقعیت که تعارض در روابط انسان امری اساسی است”. و اصولاً چه امری یك نوع استدلال را اخلاقی میكند؛ یعنی تفاوت استدلال اخلاقی و استدلال غیراخلاقی در چیست؟ زن مي تواند هر نوع كاري همين قدر كه فاسد كننده ي خانواده و مزاحم حقوق ازدواج نباشد براي خود انتخاب كند و درآمدش هم منحصراً به خود اوست. حجاب سخت و شديدي در ايرام باستان حكمفرما بوده، حتي پدران و برادران نسبت به زن و شوهردار نامحرم مي شده اند.

مسألهي حجاب و محرم و نامحرم و نگاه كردن و نگاه نكردن به خاطر آن است كه عفاف سالم نگه داشته شود. آنچه در فلسفه حجاب از جنبههای مختلف بیان شده است از حکم عقل، جامعهشناسی و روانشناسی بیشتر به جنبه اجتماعی حجاب اشاره دارد تا جنبه فردی آن. بنابراین سخن گفتن از عقل مستقل از نقل و حکم عقل در برابر حکم شرع غلط است و این خطایی است که فلاسفه به آن مبتلاء گشته اند. گويندگان اين سخن سعي كرده اند مسائل ديگري از قبيل نفقه و مهر را نيز بر اساس مالكيت مرد نسبت به زن توجيه كنند.

دیدگاهتان را بنویسید