روزنامه اعتماد :: فلسفه اسلامي چيست؟

آنچه مسلم است، آراء فلاسفه مساوی فلسفه یا یک مشرب فلسفی نیست که اگر مثلاً رای یک فیلسوف را باطل کردیم کل فلسفه باطل شده باشد. مثلاً کسی که وصف زیبایی مناظر طبیعی رامسر را شنیده است، تماشای آن را مطلوب و کمال نسبی من خویش تلقی میکند، ولی هنگامیکه مناظر مزبور را چند بار تماشا کرد بتدریج مطلوبیت خود را از دست میدهد. افلاطون در چند فراز دیگر نیز به استقلال مُثُل اشاره داشته است که برای نمونه میتوان به پارمنیدس اشاره کرد: «ایدهها وجود مستقلی برای خود دارند» (افلاطون، ۱۳۸۰، ۱۵۵۴).

ممکن است سطح معرفتی او چنان نباشد که یاریگر وی در حل این تضاد باشد؛ از این رو ممکن است از سیر باز بماند. این احساس آرامش به ثبات فکری و روحی، وقار ، احساس ارزشمند بودن و لذت میانجامد. ماهیت نفس، تجرد یا مادی بودن آن و نیز کیفیت ارتباط آن با بدن، همواره یکی از چالشیترین مباحث در آرای فلسفی و کلامی بوده است. تاكنون، اساتيد ما بيش از اندازه ساكت بودهاند، بايد از حالت انفعال خارج شوند تا علم شأن نور بودن خود را حفظ كند. در حال حاضر محيط ما از نظر فرهنگي ناهنجار است، تعادل هم در دانشگاهها و هم در برخي محيطهاي علمي خارج از دانشگاه به هم خورده است، علم معناي خود را از دست داده و ديگر به مفهوم نور نيست و علم به يك دكان يا براي مقام يا براي پول تبديل شده است.

اما به دور از ذات رحمن و رحیم خداوندی است که جهان خلقت به حال خود رها کرده شود. جهان فلسفه جهان گفتوگوست و دكتر مجتهدي در مرز اين همخواني غرب وشرق قرار دارد. به گزارش عطنا به نقل از اعتماد ، جمع كثيري از اساتيد و پژوهشگران، كريم مجتهدي، چهره ماندگار فلسفه، رضا داوري اردكاني، رييس فرهنگستان علوم و رييس سابق انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، حسن بلخاري، رييس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، مهدي گلشني، رييس گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتي شريف در این مراسم حضور داشتند. این پژوهش که با رویکردی توصیفی – تحلیلی و به روش کتابخانهای و با بهرهگیری از شیوه هرمونتیک مطرح در مباحث اصول فقه شیعی تدوین یافته است، در صدد پاسخ به چرایی و چگونگی عشق مجازی در مراحل مختلف سلوک عرفانی است.

عشقی که در ظاهر مصداق کثرت است با ماهیت سلوک عرفانی که اقتضای وحدت دارد، در تضاد است. در آثار ابنعربی، دیدگاه اخیر غالب است، با این تفاوت که وحدت وجود، مبنای عشقشناسی او نیست بلکه نتیجه عشقشناسی او است. به نظر میرسد برخی از متفکران و فیلسوفان امروز هم در تلاش هستند آن محافظهکاری را که از آن نام بردید کنار بگذارند و از این طریق نوعی پیوند بین فلسفه و زندگی روزمره ایجاد کنند؛ مصداق آن هم ميتواند آلن دوباتن باشد که در ایران شناخته شده است.

برخی خیر را، خیر فرد میدانند؛ عدهای معتقدند که خیر همان خیر جمعی است و دیگرانی معتقدند که مفهوم خیر نسبت به موقعیت تاریخی و فرهنگی یک جامعه تعریف میشود. سالک با یک پارادوکس عینی مواجه میشود. وي افزود: من به عنوان يك طلبه وقتي آثار استاد را مرور ميكنم، ميبينم كه هم در باب سهروردي و هم بابا افضل كاشاني اثر دارند و هم طي ساليان گذشته، يكي از سرچشمههاي اصلي آشنايي ما با كانت و هگل و هايدگر بودهاند.

در نقطه مقابل، هرکجا صحبت از انحطاط و عقب ماندگی است، هر کجا صحبت از سلطه پذیری و تحقیر است، و هرکجا باب امام ستیزی باز است، در آنجا یکه تازی جریانهای ضد عقلی و متحجر بر جامعه اسلامی آشکار است. اين نكته از مسائلي است كه دكتر مجتهدي و مقام معظم رهبري نيز بارها بر آن تاكيد كردهاند اما گويا گوش شنوايي در محيط ما براي آن وجود ندارد. اکنون سؤالی که مطرح میشود این است، اگر چنین است، یعنی اگر جهان فاقد آن نوع معنا یا فهمپـذیری است که بـرای ما مهم است، پس چـرا شمار آنانی که این فقدان را در مییابند، اینهمه اندکند؟ پاسخ تلویحی کامو این است که آدمیان ماهرانه و مصرانه خود را در زمینة ماهیت واقعی جهان فریب میدهند و ادیان سنتی نظیر مسیحیت و ایدئولوژیهای فلسفی نظیـر مارکسیسم، اسطورههایند که به ما در این فرایند فریب، یاری میرسانند.

در این رساله بحث اینگونه آغاز میشود که اذعان به واقعیت هستی و مطلق واقعیت، فطری انسانهاست و در تمام اذهان بشری وجود دارد. من تركيه را كشور بالايي نميدانم ولي تمام تابلوهايي كه در اين كشور نصب شده است به زبان تركي است. حیا وجود بشر را در برابر هجمه غرائز به سمت سعادت و کمال رهنمون می سازد . » امروز در نسل جوان ميبينيم كه يك فرد دكتري گرفته و خود را مركز تمام معلومات عالم ميداند و غير از رشته تخصصي خود براي ساير حوزهها شأني قايل نيست، يك ديدگاه كلنگر نيست. تمام کیهان برایشان طبیعت بوده.

بدون استثنا تمام فلاسفه عصر جديد با توجه به علوم جديد فلسفه گفتهاند، اگر ما علم جديد را حذف كنيم، تفكر فلسفي ديگر معنايي نخواهد داشت. مراسم بزرگداشت كريم مجتهدي، فيلسوف، استاد دانشگاه و مترجم برجسته كشور طي روزهاي اخير با حضور آيتالله سيدمحمد خامنهاي، رييس بنياد حكمت اسلامي صدرا، مهدي محقق، استاد دانشگاه تهران، نجفقلي حبيبي، پژوهشگر فلسفه اسلامي، شهين اعواني، پژوهشگر حوزه فلسفه و حسين كلباسي، استاد فلسفه دانشگاه علامه طباطبايي در انجمن آثار و مفاخر فرهنگي برگزار شد.

مهدي گلشني، رييس گروه فلسفه علم دانشگاه صنعتي شريف به عنوان سخنران دوم اين مراسم با بيان اينكه دكتر مجتهدي همواره در ذهن او به عنوان استاد الگو بوده است، گفت: از نظر نظم، از نظر بيتوجهي به مسائل دنيوي و سياست و از نظر توجه به ناهنجاريهاي محيط و تذكر به چيزهايي كه ميتواند سرخط اصلاح محيط باشد. وقتي در تلويزيون خانم روانشناس ميگويد تايم من با تايم شما مطابقت نميكند، نشاندهنده اين است كه خودش بيمار است زيرا تظاهر به علم ميكند. همانطور که می دانید انسان برای ادامه ی حیات خودش و حفظ بقای خودش لوازمی دارد و امکاناتی را برای زندگی می طلبد که بخشی از آن ها مادی است و بخشی معنوی و الهی ؛ اگر قرار باشد کیفیت زندگی مناسب و مطلوب باشد باید حد تعادلی بین آن ها رعایت شود .

توضیح عشق برای یک فرد فرضی که خودش عشق یا دوست داشته شدن را تجربه نکرده است بسیار دشوار است. این کار، جز معطل شدن و عمر تلف کردن نتیجهای ندارد. آیا والدین باید این حقیقت را که فرزندشان ناتنی است از او پنهان کنند؟ فلسفه زندگی؛ تأملاتی در باب حیات، معنا و اخلاق اثر کریستوفر همیلتن که با ترجمه میثم محمدامینی منتشر شده است یکی از کتابهای مجموعه کتابخانه فلسفه زندگی است که در نشر نو به چاپ میرسد. ابتداي نشست، حسن بلخاري، رييس انجمن آثار و مفاخر فرهنگي، با اشاره به شأن و جايگاه والاي مجتهدي در تاريخ فلسفه ايراني اسلامي، گفت: به عنوان يك دانشجو و طلبه فلسفه، دكتر مجتهدي را دقيقا در مرز ميان فلسفه اسلامي و فلسفه غربي قرار ميدهم.

ميدانيد كه رساله كارشناسي ارشد دكتر مجتهدي در باب «بررسي تحليل استعلايي كانت» بوده و در دكترا، به همراهي يا پيشنهاد هانري كربن به يك بررسي تطبيقي دست زده و بابا افضل الدين كاشاني كه يك چهره مهم در حد خواجه نصير اما ناشناخته است را با ازوتريك غربي بررسي كردهاند. برخي سرچشمهها آلوده است اما سرچشمهاي كه با احترام و تعهد به اصل و متن، راوي باشد و فلسفه را آنچنان كه هست به ايرانيان معرفي كرده باشد بلااستثنا در سي تا چهل سال گذشته آثار دكتر مجتهدي است. در جاي ديگري نيز ميگويند: «تفكر علمي از لحاظ نظري، هيچگاه به طور كلي و به صورت مطلق از تفكر فلسفي جدا نيست و تحولات بزرگ علمي همواره به مدد تغييرات مفاهيم فلسفي به وقوع پيوسته است.» و تاكيد ميكنند: «برخي فرهيختگان تصور ميكنند توجه به فلسفه ميتواند مانع از رشد علوم در ايران شود يا به بيان ديگر ميپندارند تفكر فلسفي ممكن است در جهت تضعيف تفكر علمي برآيد كه اين امر مسالهاي كاذب در تفكر ايران است.

بر اساس دیدگاه اخیر، به لحاظ وجودشناختی، عشق انسانی همان عشق ربانی است و هر دو حقیقت واحدی دارند. ۱۰-انگلستان به لحاظ جغرافیایی مانند جزیره ای است که چهار طرف آن را آب فراگرفته و به همین دلیل از کل اروپا جدا است. البته، اين خصلت مانند همهي خصلتها و ارزشها قابليت رشد و افزايش دارد؛ بدين معنا كه همه مايهي دروني دارند، گرچه در همه يكسان به فعليت نميرسد؛ براي نمونه، انسان خواهان صداقت و راستي است و به عنوان يك خصلت مثبت و ارزش انساني توان رشد و افزايش دارد؛ اما همه در يك درجه از صداقت و راستي قرار ندارند.

پس از آن كه افلاطون از شهر آرمانى خود دست مى كشد و تحقق آن را به دست خود ناممكن مى بيند، از عقيده خود يك درجه عدول مى كند و عملا در صدد به دست گرفتن حكومت و پياده كردن طرح خود برنمى آيد. ايشان ميگويد: «يكي از بلاهايي كه گريبانگير ما شده و خودمان هم نميدانيم كه چه قدر خطرناك است و به سادگي هم نميتوان آن را از بين برد، به كار بردن زبان خارجي در زبان فارسي است. وي با اشاره به نقش فلسفه در اصلاح و پيشرفت و عمق بخشي به معلومات، افزود: دكتر مجتهدي در اين رابطه ميگويد: «من اعتقاد دارم كه فلسفه اصلاح و پيشرفت ايجاد ميكند، ما را از سطحيانديشي رها ميكند و به نگاهها عمق ميدهد.

کلماتی که چکونف در مرگ میخائیلوف میگوید نشاندهندهٔ آن است که مسئلهٔ دیگری در میان بوده؛ مسئلهای که از جنبهای غیر از ماهیت ویژگیهای شخصیتی فردْ دارای اهمیت است و واکنش آنها در برابر مرگ مرد محکوم با آن ارتباط داشته است. آنها بهشدت به زبانشان علاقهمند هستند و حتي بسياري از بزرگان ما را به نام خود تمام كردهاند. آنکه اشیاء و اشخاص در تمام ایام به نظرش شبح و سراب نیایند، استعداد فلسفی ندارد.

بلخاري در پايان، با بيان اينكه تاكيد بر موضوعات عرضي در فلسفه، فلسفه را نابود ميكند، افزود: جهان فلسفه به اين مرز نياز دارد. با تامل در فلسفه غرب، امكانات بيشتري در فلسفه خود خواهيم يافت؛ فلسفه صدرا، فلسفه سهروردي و ميرداماد ميتوانند آينده فرهنگ ما را تضمين كنند اما نبايد از فلسفه غرب بياطلاع بود.» يكي از اتفاقاتي كه از ٧٠-٦٠ سال گذشته و از زماني كه فيلسوفان خداباور در غرب ظهور كردهاند، افتاده اين است كه نوشتههايشان بهشدت نزديك به آثار فيلسوفان ما است و ما حداقل تلاش را انجام ندادهايم كه اين مقارنهها و تشابهها را پيدا كنيم زيرا نگاهها در مملكت ما همه سوي غرب است.

دیدگاهتان را بنویسید