رسول خدا (ص) كفش خود را وصله مى زد

نتایج این پژوهش نشان داد که هیچیک از پیشایندها یا متغیرهای هفتگانهٔ اجتماعیسازمانی بر اخلاق کارکنان ادارههای دولتی شهر نجفآباد تاثیری نگذاشتهاند. در راستای تحلیل اجتماعی، پرسشهای اصلی پژوهش حاضر، عبارتاند از: 1. ماهیت اخلاق کار چیست و میزان آن و چهار مولفهاش میان کارکنان ادارههای دولتی چه مقدار است؟ در روایات مصادیق مختلفی برای ویژگیهای والای اخلاقی یا مکارم اخلاق بیان شده که برخی آنها عبارت است از: راستگویی، امانت داری، صلهی ارحام(پیوند با خویشان)، احترام به میهمان، اطعام نیازمندان، رعایت حقوق همسایگان و همراهان، حیا، گذشت، بیان حق هر چند به ضرر خود انسان باشد. روش اخلاقی انبیاء، روش و راهی است که هم علی ـ علیه السّلام ـ می تواند آن را بپیماید و هم بلال حبشی، بهترین شاهد بر این که اخلاق اسلامی، اخلاق واقعی است و می تواند انسان را به سعادت و کمال برساند، مطالعة زندگی نامة بزرگان دینی و ره پویان راه شریعت محمّدی ـ صلّی الله علیه و آله ـ است، سلمان و اباذر، مقداد و بلال و .

سلمان فارسی نیز چنین ماجرایی را نقل کند و میگوید: نزد رسول خدا(ص) رفتم. آن حضرت در برخی روایات نیز اخلاق نیک را نصف دین دانستهاند. در آن شرایط نظریه بدذات پنداری و دیوسرشتی بشر به سختی می توانست مورد انکار واقع شود. با این تعاریف، این آیه چنین معنی میدهد که تنها به ادای حق دیگران اکتفا نکنید، بلکه باید به دیگران احسان کنید و خیر برسانید حتی اگر برحسب ظاهر از شما طلبکار نباشند. هیچکس را از توجه خویش استثنا نمیکرد؛ حتی دعوت بردگان را به گرمی میپذیرفت. مسئولیت حرفهای شما را مجاز میداند که سود سال مالی را تا نیمة دوم سال بعد به تعویق بیندازید؛ اما مسئولیت اخلاقی به تسریع در تقسیم سود سهامداران الزام میکند.

بسیاری از رفتارها و تصمیم های کارکنان و مدیران در سازمانهای امروزی، تحت تأثیر ارزشهای اخلاقی آنهاست. به طور کلی رابطه با مردم و اخلاق اجتماعی یکی از مهمترین و گسترده ترین عرصه های خودسازی و پرورش توانایی های انسان است. حضرت علی علیه السلام در این باره می فرماید: «کَمْ مِنْ وَضیعٍ رَفَعَهُ حُسْنُ خُلْقِهِ؛ چه بسیار فرد بی مقداری که خوش رویی او را برتری بخشیده است.» همچنین حسن خلق، مشکلات و ناهمواری های زندگی را برای آدمی هموار می گرداند.

علوم مختلف سازمانی و رفتاری، یعنی روانشناسی کار و همچنین علوم اجتماعی، یعنی جامعهشناسی کار و حرفهها، ابعاد گوناگون اخلاق کار را بررسی و تحلیل کردهاند. با ورود به هزارهٔ سوم میتوان با اطمینان گفت که اخلاق کار موضوعی مهم در جامعهشناسی کار و حرفههاست. روزی جریر بن عبدالله به خانه رسول خدا(ص) رفت؛ اما خانهی ایشان پر بود و وی جایی برای نشستن نیافت، از این رو، در بیرون خانه نشست. رسول خدا(ص) با حلم، بردباری و نیکخواهی منحصر به فرد خود، همواره در کنار مردم و از حال آنها باخبر بود و در غم و شادی با آنها شریک بود؛ در تشییع جنازه شرکت میکرد و برای عیادت مریض، حتی در دورترین نقطهی مدینه، عازم خانهی او میشد.

در جنگها و مسافرتها، همواره مراقب همراهان خود بود و معمولاً در انتهای صف و گروه راه میرفت تا به کسانی که به کمک نیاز دارند، یاری برساند و گاه حتی چنان با سربازان عادی صمیمی باشد که از پدر و مادر او و خانواده و مشکلات زندگی خانوادگیاش جویا میشد و در بر طرف کردن مشکلات آنها میکوشید. احوال یاران خود و از کارهای مردم جویا میشد و کارهای نیک را تحسین و تقویت، و کارهای زشت را تقبیح و تحقیر میکرد. از نگاه اسلام، این مسئله بسیار روشن است که حقوق مردم بر حق خدا مقدم است، چرا که ممکن است خدا در روز قیامت از حقوق خود بگذرد و بندگان را ببخشد؛ اما هیچ فردی در قیامت از حقوق خود نمیگذرد.

از اخلاق بارز آن حضرت گذشت و عفو بود، حضرت انس بن مالک می فرماید: من ده سال در خدمت رسول خدا بودم، اما هیچگاه پیامبر کلمه ای که باعث ناراحتی من شود نزدند و هیچ گاه در مورد کاری که انجام می دادم نمی فرمودند که چرا انجام دادی و اگر انجام نمی دادم نمی فرمودند که چرا انجام ندادی؛ بلکه همیشه فرمودند بهترین شما کسانی هستند که اخلاق نیکو و شایسته دارند. دانسته و فرموده است: «سه چیز است که اگر در کسی نباشد، نه از من است و نه از خدای عزوجل؛ بردباریای که با آن جهالت نادانان را رد کند؛ اخلاق نیکی که با آن در میان مردم زندگی کند و ورعی که وی را از گناهان الهی باز دارد.

بهترين شما شخصى است كه با همسرش خوش رفتارتر باشد و من از تمامى شما نسبت به همسرانم خوش رفتاتررم. یکی از این نمونهها خاطرهای است که جابربن عبدالله نقل میکند که در ضمن آن رسول خدا(ص) از ازدواج او و مشکلات خانوادگی او پرسید و بعدها به او کمک کرد. میدانیم که بهترین و لذتبخشترین حالت برای رسول خدا حال نماز بود؛ اما کمک به مردن در نظر ایشان چنان اهمیتی داشت که اگر در حال نماز کسی کنارش مینشست، نماز خود را کوتاه میکرد و بلافاصله پس از نماز به او رو میکرد و میفرمود: «آیا نیازی دارید؟

امام علی علیهالسلام فرمود: «خدا حقوق بندگان خود را بر حقوق خود مقدم کرده است، پس هرکس که حقوق بندگان خدا را رعایت کند، حقوق خدا را نیز رعایت کرده است». نیز میفرمود: «امانتداری موجب غنا و خیانت موجب فقر است». رابطهٔ معنادار اخلاق کار با چهار پسایند یا متغیر سازمانی و شغلی، نشاندهندهٔ این است که اخلاق کار ازسویی، موجب افزایش تعهد سازمانی و رضایت شغلی و انگیزش شغلی شده است و ازسویی دیگر، موجب کاهش بیگانگی از کار. همچنین، چهار متغیر سازمانی و شغلی، یعنی رضایت شغلی، تعهد سازمانی، بیگانگی از کار و انگیزش شغلی بهعنوان پسایندها، یعنی آثار و پیامدهای اخلاق کار درنظر گرفته شدهاند.

2. پیشایندهای اجتماعی و سازمانی، یعنی عوامل موثر بر اخلاق کار کداماند؟ پیشایندها، یعنی عوامل موثر بر اخلاق کار، هفت متغیر اجتماعی و سازمانی دارند: جنس، سن، وضعیت تاهل، میزان تحصیلات، نوع سازمان، نوع استخدام و سالهای شغلی. نتیجهٔ آزمون مدل پژوهش با استفاده از تحلیل مسیر، بیانگر این است که اخلاق کار ازطریق متغیرهای رضایت شغلی و تعهد سازمانی و بیگانگی از کار، بر انگیزش شغلی کارکنان اثر گذاشته است. گرچه صدر آیه در رابطه با مؤمنان میباشد، ولی ذیل آیه با عنوان کبرای کلی مطرح شده که دایره گسترش آن فراتر از مورد صدر است.

در مقابل شرح صدر، « ضیق صدر » و « سنگدلی » قرار دارد که نشانه عدم آمادگی روحی انسان برای پذیرش حق است. داشتن اخلاق حسنه و خوب بشر را به آدم و آدم را به انسان تبدیل می کند. اخلاق، محصول عادت است و دلیل آن این است که اصحاب سیاسات، کسی را از نیکان به حساب میآورند که عادت بر کارهای خوب را فراگیرد و کارهائی خوب را عادت خود قرار دهد.

4- اخلاق محيط زيست: تشويق و سفارش اسلام بر حفظ و گسترش درخت كاري و نكوهش اين دين مبين در مورد شكار و صيد، نشان دهنده توجه اين دين به محيط زيست است. اخلاق سازمانی بر تعهد سازمان به ارتقای ارزشهای اجتماعی غیراقتصادی تأکید دارد. که به واسطه ی آنها میتوان اخلاق را در سازمان ها نهادینه نمود عبارتند از کدهای اخلاق، کدهای رفتار، خط مشی ها و رویه ها، روشهای حل معضلات اخلاقی و آموزش. چون همین عمل که مطابق میل خاصی د ر انسان است و قاعدتا باید اخلاقی باشد با کلیت نظام تمایلات هماهنگی ندارد و غیر اخلاقی است.

دیدگاهتان را بنویسید