جنگ عراق با ایران

نخست این که، با توجه به درک متفاوت تهدید در این کشورها در سال 1981، مواضع هر کشور نسبت به ایران و عراق با مواضع شورا متفاوت بود. دوم آن که، مواضع واحد شورا در طول هشت سال جنگ به تدریج تکامل یافت که نشانه فرآیند تصمیم گیری شورا در رویارویی با تحولات بسیار سریع بود. صادق زیباکلام (زیرچاپ )؛ عباس هدایتی خمینی ، شورای امنیت و جنگ تحمیلی عراق علیه جمهوری اسلامی ایران ( تا پذیرش قطعنامه ۵۹۸ از سوی ایران )، تهران ۱۳۷۴ ش ؛ حسین یکتا، «ایران و عراق : از عهدنامه الجزایر تا رویارویی »، زمانه ، سال ۱، ش ۲ (آبان ۱۳۸۱)؛ همو، «سازمان ملل متحد»، در سازمانهای بین المللی و جنگ ایران و عراق، همان ؛Anthony H. Cordesman and Abraham R. Wagner, The lessons of modern war , Boulder, Colo. با وجود این، برخلاف پیش بینی های اولیه که برآغاز شورش های داخلی در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس مبتنی بود، حکام محافظه کار این کشورها برای حل مشکلات داخلی خود از فرصت هایی که جنگ پدید آورده بود از راه روانی و عملی و مقابله با تهدیدات عراق یا ایران علیه ثبات و امنیت خود بهره می بردند. با تحقق نیافتن ادعاهای عراق مبنی بر پیروزی سریع و کامل، رهبران شورای همکاری خلیج فارس انتظار داشتند که ایران درگیر جنگ فرسایشی شود.

امریکا که درگیر جنگ ویتنام بود و اولویتهای امنیتی مهمتری داشت، امکان پرکردن خلأ امنیتی جدید را نداشت و اندکی بعد نیکسون با دکتر گوام (تشویق قدرتهای منطقهای به تامین امنیت مناطق خود) این امر را مسجل کرد. جمهوری اسلامی ایران از یک سو ریشه مداخله روسیه در اوکراین را به دخالتهای معادله غرب در گسترش ناتو به شرق و منطقه نفوذ سنتی روسیه در «خارج نزدیک» و تهدید امنیتی برای این کشور ارتباط داده و از سوی دیگر خواهان توقف سریع جنگ و کاهش تنش در منازعه و یافتن یک راه حل صلحآمیز در چارچوب قواعد حقوق بینالملل شده است؛ چنین سیاستی به «بیطرفی فعال» در ادبیات روابط بینالملل تعریف میشود که بر پایه آن یک کشور تنش و رقابتهای قدرتهای درگیر در یک بحران را به نفع تأمین امنیت نسبی و منافع پایدار ملی خود خنثی میکند. مواضع و عملکرد کشور عمان در دوران جنگ تحمیلی متأثر از مواضع کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و شورای همکاری خلیج فارس و در این چارچوب یود بود از این رو به بررسی موضع گیری عمان در قالب شورای همکاری خلیج فارس خواهیم پرداخت . در 25 می 1981، این شش کشور آسیب پذیر، شورای همکاری کشورهای عرب خلیج فارس را که به شورای همکاری خلیج فارس معروف است، برای مقابله با چالش های داخلی، خارجی و جنگ ایران و عراق تأسیس کردند.

وضعیت نظامی غالب ایران در خلیج فارس تا حد زیادی بر ارزیابی این کشورها از نتایج جنگ تأثیر گذاشته بود. شاید بتوان گفت در اغلب جنگها اعتماد به نفس نظامی بیش از حد طرف آغازکنندة جنگ نقشی اساسی در وقوع جنگ داشته و آغازگر جنگ صرف نظر از موارد استثنا، در نهایت بازنده آن بوده است. در این دوران فعل توانستن به خوبی توسط جوانان این مرز و بوم صرف شد و آنان هر کار ناممکن را ممکن ساختند. سعد خواست یزدگرد را تعقیب کند ولی عُمر به او نوشت: “بین النهرین برای اعراب کافی است و ای کاش میان بین النهرین و ممالک آنطرف کوهها، سدی بود که نه ایرانی ها میتوانستند از آن بگذرند و نه اعراب.” در سال بعد مسلمین شهرهای کوفه و بصره را بنا کردند. نیروهای ایران بلافاصله عملیات کربلای ۱ را، برای پس گرفتن مهران ، آغاز کردند و با حمله به مواضع عراق از طریق بلندیهای مشرف به مهران ، به سرعت این شهر را آزاد ساختند (کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۲۲۸). به نظر میرسد این تصمیم دولت پاکستان با توجه به شرایطی که در آن دوره وجود داشت یک انتخاب عاقلانه بود که توسعه بیشتر روابط این کشور با ایران را در سالهای پس از جنگ به دنبال داشت.

این کشور در برابر انتخاب سرنوشتسازی قرار گرفته بود و با توجه به تعهداتی که در برابر آمریکا و کشورهای عربی داشت ناگزیر بود بین جمهوری اسلامی ایران و جبهه مقابل آن، یکی را انتخاب کند. نصرالله در ادامه به تفاوت اسلام اصیل و آمریکایی پرداخت و تأکید کرد: «اسلامی اصیل، اسلامی است که در برابر ظلم و جنایت میایستد، ولی آمریکا، مخالف این مساله است. با تصویب قطعنامه 598، دولت پاکستان تلاش کرد جمهوری اسلامی ایران را برای پذیرش این قطعنامه تشویق کند. تصریح شده بود، باطل اعلام کرد و دو سال بعد نیز سه جزیره ی کوچک (ابوموسی، تنب بزرگ و کوچک) در نزدیکی تنگه ی هرمز را به تصرف درآورد. صدام حسین در این نامه ، ضمن ابراز نگرانی از فتنه انگیزیهای دشمنان عراق و ایران ، با تأکید بر خطر صهیونیسم و برخی قدرتهای جهانی ، خواستار ملاقات و مذاکراه مستقیم سران دو کشور، به انگیزه دستیابی به صلح پایدار گردید. اما دولت انگلیس نیز نقش موثری را در طول جنگ تحمیلی در حمایت از صدام ایفا کرد. «زمامداران عربستان درست یک ماه مانده به شروع جنگ، هنگام استقبال از صدام به وی هدیه شاهانه¬ای دادند و آن گزارشی بود که از سوی دستگاه های سری امریکا تهیه شده بود و در آن اوضاع اقتصادی، اجتماعی و نظامی ایران تشریح شده بود.

دیدگاهتان را بنویسید