تفاوت فلسفه اسلامی و غرب، مثل غذای ایرانی و چینی است

بايد بگويم كه به اعتقاد من، دكتر مجتهدي بدون مبالغه هم در نظر، هم در عمل و هم در سلوك معلمي و جنبه عملي بر مخاطبانشان تاثير گذاشتهاند. امتيازات دكتر مجتهدي غيرقابل انكار است؛ ايشان از جهت سلوك تعليماتي و معلمي، تعقل و تحقيق به معناي واقعي كلمه، سلوك دانشجويي و جستوجو و پايش مستمر، جديت، شخصيت، حرمت معلمي و حرمت دانشجويي، صداقت در سلوك معلمي و دانشجويي ممتاز هستند و معلمي و دانشجويي را توامان ميتوان در همه نوشتههاي ايشان ديد. به عبارت ديگر، جاذبه و كشش جنسى و زيبايى خاص زنانه و تحريك پذيرى جنسى مردانه، يكى از علت هاى اين حكم است.

آيا پيدايش و زوال اعضا تصادفى است يا قانون علّيت بر آن حكمفرماست و هيچ پديدهاى بدون علت نيست و هر معلول خاص از علت خاص پديد مىآيد؟ فرهنگ در كلام ايشان جايگاه ويژهاي دارد شايد يكي از تكهكلامهاي ايشان، بحث «سطحي انديشي»، «ميدانم- ميدانمهاي كاذب» و «جهل مركب» بوده است. وي در بخش ديگري از سخنان خود با بيان اينكه دكتر مجتهدي فهم ويژهاي از تجدد دارد، افزود: از نظر من مجتهدي تقابل سنت و تجدد را به صورتي كه بيان شده يا نميپذيرد يا اين تقابل را به اين صورت قبول ندارد بلكه تجدد و سنت را در انعكاس به يكديگر ميداند و در اين زمينه نيز مقالات زيادي دارد.

از اكرمی تاكنون در تالیف و ترجمه و ویراستاری فردی یا گروهی حدود۴۴ كتاب و بالغ بر ۴۷۰ مقاله منتشر شده است. این نظریه به دنبال نیکبختی فردی است و به نوعی ضد اجتماع است که در ظهور فلسفهٔ اولیهٔ مسیحی مؤثر بود. حامیان مقاله از کلیگرایی در مورد رفتار انسانی به نفع قوانین فراگیر دفاع میکردند و منتقدان معتقد بودند تحقیق تاریخی مانند شرح رفتار فردی است و به کمک تفسیر قابل درک است.

سقراط از مرگ به عنوان واقعهای در پایان زندگی دنیوی انسان هراسی نداشت و معتقد بود که پس از مرگ به دیدار هرآنچه خوبی و زیبایی است نائل میآید. به دنبال این بحث، افلاطون «تمثیل غار» را پیش مى کشد و درجات تقرب به واقعیت را ذکر مى کند.9 افلاطون معتقد است: باید داوطلبان زمامدارى را آزمود و آن ها را براى این کار آماده کرد. فقط اراده است که خوب بد است، این نظریه که البته پیچیدگیهای خاص خود را نیز دارد بر مبنای تقدیر و از پیش تعیین شدگی امور بدست خداوند بنا شدهاست پس باید اراده خود را با ارادهٔ او هماهنگ ساخت و از بند خواستن و به دنبال شهوات رفتن آزاد شد.

خانم پروفسور هیسائه ناکانیشی، استاد دانشگاه ناگویا نیز اینگونه بر اهمیت اندیشه استاد در جهت وصول به ارزشهای انسانی و صلح جهانی تصریح میکند: دنیا دچار تغییرات چشمگیری شده و به سوی شرایطی خطرناک پیش رفته است. امروزه دنیای غرب جایگاه زن را در حد کالا تنزل داده و آن را متاعی برای لذت مردان و ترویج شهوات میداند و کرامت مادری و انسانی او به غارت رفته است. بدون استثنا تمام فلاسفه عصر جديد با توجه به علوم جديد فلسفه گفتهاند، اگر ما علم جديد را حذف كنيم، تفكر فلسفي ديگر معنايي نخواهد داشت. برخي از اصحاب فكر در ايران معتقد هستند به جاي فلسفه بايد علوم را فراگرفت اما اينها به خطا ميروند زيرا براي فراگيري علوم بايد فلسفه خواند.

یکی از آثار این عدم ارتباط، محدود شدن قلمرو فلسفه اسلامی به فلسفهٔ اولی یا هستی شناسی است، در حالی که فلسفه شعب گوناگون دارد و حوزههای گستردهای را در بر میگیرد، مانند اخلاق، سیاست، علم و دین. شايد در اواخر دهه شصت و اوايل دهه هفتاد ميپرسيدند كه جديترين استاد فلسفه كيست، پاسخ همه اين بود: دكتر مجتهدي. در مورد دكتر مجتهدي راحت ميتوانم حرف بزنم و هيچ شايبهاي هم در گفتارم نيست. آنچه ميگويم خيلي ساده است، هيچ تكلفي در آن نيست و راحت حرف ميزنم. امروز در كودكستانهاي ما به بچههايي كه هنوز نميتوانند فارسي حرف بزنند، انگليسي ياد ميدهند و براي اينكه مشتري جمع كنند آن را به عنوان امتياز تلقي ميكنند.

» امروز اساتيد دانشگاه، داخل دانشگاه كه باهم مكاتبه ميكنند بسياري از اوقات نامهها را به زبان انگليسي مينويسند و اين واقعا مصيبت است. رضا داوري اردكاني، رييس فرهنگستان علوم با بيان اينكه بيش از پنجاه سال همراهي و همداستاني با دكتر مجتهدي اهميت زيادي دارد، گفت: ايشان، جايگاهي پيش ما دارند كه لايصف است. با تامل در فلسفه غرب، امكانات بيشتري در فلسفه خود خواهيم يافت؛ فلسفه صدرا، فلسفه سهروردي و ميرداماد ميتوانند آينده فرهنگ ما را تضمين كنند اما نبايد از فلسفه غرب بياطلاع بود.» يكي از اتفاقاتي كه از ٧٠-٦٠ سال گذشته و از زماني كه فيلسوفان خداباور در غرب ظهور كردهاند، افتاده اين است كه نوشتههايشان بهشدت نزديك به آثار فيلسوفان ما است و ما حداقل تلاش را انجام ندادهايم كه اين مقارنهها و تشابهها را پيدا كنيم زيرا نگاهها در مملكت ما همه سوي غرب است.

به ما طلاب که می گویند حداقل ده سال بخوان تا بفهمی! اكرمی پس از چندین سال تدریس و تحقیق در سال ۱۳۸۲ دوباره به تدریس روی آورد و از سال ۱۳۸۳ مدیریت گروه فلسفه علم دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران را عهدهدار شد. ما بيش از پنجاه سال با هم همراه و همداستان بوديم. بسياري از دانشگاههاي غربي رشتههاي مشترك فيزيك و فلسفه داير كردهاند اما متاسفانه در ايران چنين رشتههايي نداريم، حتي پيشنهاد رشته فيزيك بنيادي براي مقطع دكتري در وزارت علوم رد شد يعني فقط سطحينگري را شاهديم. من همواره دكتر مجتهدي را از نظر توجهي كه به تاريخ فلسفه دارد موثر ميدانم، دانشجويان فلسفه غرب با همان روايت سطحي برخي نويسندگان غربي كه قرون وسطي را به عنوان دوران قابل توجه نميدانستند همعقيده بودند ولي دكتر مجتهدي آنها را ملزم به مطالعه دوران قرون وسطي ميكرد چون مقدمه غرب جديد بود.

به طور مثال، كارلو روولي، فيزيكدان مشهور ايتاليايي عين نكاتي كه دكتر مجتهدي بيان ميكنند را مطرح ميكند كه سرنخ يكي از نظريات مهم فيزيك روز است. بنابراين، دانشگاه آكسفورد دوره فوق ليسانس فيزيك و فلسفه را راهاندازي كرده است، در دانشگاه كلمبيا رشته مباني فلسفه فيزيك راه انداختند و لذا تحول عظيمي رخ داده است. اين دو نگرش فلسفي ميتوانند به هم آموزش دهند و همديگر را توسعه بخشند.» وي در پايان گفت: در حال حاضر غرب درك كرده است كه به طور مثال در فيزيك همه سرنخها مفروضات متافيزيكي است.

امروزه محدود كردن بينشمان نسبت به واقعيت به تنها بخش اصلي علوم تجربي يا علوم انساني، نابينا كردن خود نسبت به پيچيدگي واقعيت است كه آن را ميتوان از طريق چند ديدگاه درك كرد. از آنجایی که اشیاء صاحب نفوس در عالم طبیعت و در زمین سه نوع: نباتی، حیوانی، و انسانی هستند؛ و این همه، از حیث مراتب، هر یک فوق دیگری قرار دارد یعنی بحسب ظاهر اگر نبات را جسم دارای نمو و تغذی بدانیم و حیوان را علاوه بر این کمالات دارای حس و ادراک (ادراک جزئیات) بشمار آوریم و در رأس این سلسله، انسان؛ نفس دارای قوۀ نطق و ادراک کلیات و معقولات قرار داشته باشد، آنچه که اجمالاً می ­توانیم آن را امری مسلم و همچون امری بدیهی یا اصل موضوع دانست آن است که در بین اشیاء مختلفی که می­بینیم این سه، حداقل به سبب خاصیت حیات که نازلترین مظهر آن همان نموّ و تغذی و تولید مثل است به عنوان موجودات صاحب نفوس برای انسان مطرح بوده ­اند و حال ابن سینا در مقام این است که با دید دقیق عقلی و فلسفی به تحقیق ماهیت نفس، تعریف آن و سایر لوازم آن بپردازد.

دیدگاهتان را بنویسید