اصول مهم تربیت فرزند از نظر اسلام و قرآن – مسیر سبز

منظور از تربیت دینی هرگز ایجاد روحیه و میل مذهبی در کودک نیست چرا که این میل مانند دیگر غرایز خود به خود و به طور تکوینی در وجود کودک نهادینه شده است و نیازی به ایجاد ندارد. هرگز قابل تبدیل و تغییر نیست (و) همانا این فطرت همان دین راستین و استوار (اسلام) است. تلاششان متوجه ایجاد در روابط استوار و جاودان با خداست و این تلاش در سنین ۱۲ سالگی به صورت عالی خود متجلی میشود و عشق و نیرومندی را در رابطه با خدا پیدا میکند و حتی عبادات خوبی انجام میدهند.

بعضی از روانشناسان آن را مراقبتی دائم از حیات در حال رشد و ایجاد تغییر در فرد به منظور یافتن قدرت درک مسائل و ایجاد زمینه جهت استقلال فکری دانستهاند. برخی هم تربیت را به طور خلاصه عبارت از ایجاد تغییرات مطلوب دانستهاند. این تلاشها اغلب در این رابطه است که هویت خود را به دست آورند و برای جاودانگی خود فکر میکنند. همه و همه نقشی کلیدی در این رابطه دارند. اساس وجودی همه موجودات عالم به جز خداوند بر تحول و تغییر نهاده شده است. پس، تمام مراتب حق که از این سه مقام که ذکر شد، یعنی معارف الهیه و اخلاق و ملکات فاضله و اعمال صالحه، خارج نیست، زیر پای هواهای نفسانیه پایمال گردد، و متابعت از تمایلات نفسانیه و ملایمات حیوانیه نگذارد در او حق به هیچیک از مراتب جلوه کند، و کدورت و ظلمت هوای نفس تمام انوار عقل و ایمان را خاموش کند، و ولادت ثانویه، که ولادت انسانیه است، از برای او رخ ندهد؛ و در همان حال بماند و ممنوع و مصدود از حق و حقیقت شود تا آنکه از این عالم با همین حال رحلت کند.

با کمال تأسف جامعه ما نه کودک را به خوبی شناخته و نه به مقام والای معلم پی برده است لذا در محیطهای خانواده و مدرسه چیزی که کمتر از آن نام و رسمی وجود دارد شامل تربیت و پرورش است و مدارس به طور نوعی اگر ابتکاری داشته باشند تنها در انحصار امور آموزشی میباشد تنها ابتکار مدارس راندمان قبولی و قبول در دانشگاهها میباشد. آموزشهای مذهبی برای امروز شاید کمتر ولی برای طفل بسیار ضروری است و از آن جهت که سبب رشد اندیشه، ایجاد نظم، ارتقاء منطق است. فصل دوم با عنوان نقش خانواده در تربیت مذهبی کودک که در مورد اهمیت تعلیم و تربیت مذهبی، اهداف کلی تربیت مذهبی، مباحثی گردآوری شده است.

یکی از اهداف بلند نبوت نبیخاتم رهایی بخشی بشر از قید غل و زنجیرها است تا زمینهی رشد او فراهم شود. اگر فقط یک بار این کار را بکنید، او این مسئله را یاد می گیرد و همیشه با جیغ و گریه می خواهد حرفش را به کرسی بنشاند. آیا فرایند طبیعی رشد که به مقتضای ذات انسان رخ می دهد و عامل خارجی در آن دخالت ندارد نیز تربیت نام می گیرد؟ با هر دعوتی تسلیم نشوند و به هر امر و دستوری خود را نبازند. امام صادق (ع) میفرمایند: «کودک خود را رها کن تا هفت سال بازی کند، سپس او را به مدت هفت سال تربیت کن، و به مدت هفت سال دیگر مشاورو ملازم خود قرار بده؛ اگر در این امر موفق گشتی چه بهتر، و در غیر این صورت هیچ خیر و ثمری در او نخواهد بود.» (9) در این روایت، امام صادق (ع) مراحل تربیتی کودک را تا رسیدن به مرحله جوانی به سه مرحله هفت ساله طبقهبندی میکنند.

اگر والدین نتوانند تصمیم بگیرند، چه هنگام با کودک خود با قاطعیت و چه هنگام با ملایمت برخورد کنند توافق برای رسیدن به یک روش تربیتی مناسب میتواند بسیار مشکل باشد. برای این امر به کارگیری روزهای چند ساعتی، که میان کودکان مرسوم است، مفید و مناسب است. قانون تحول انواع تا حد زیادی الهام بخش انسان مدارانی شد که همه جا در پی توجیهی برای انکار وجود خداوند به مفهوم دقیق کلمه بودند. نخست از معنی و مفهوم تربیت سخن به میان میآید. جبران پذیر است. به سخنی دیگر، چنان چه به هر وسیلهای زمینهی شقاوت در کودک به وجود آمده باشد، تربیت صحیح اسلامی عاملی است برای از بین بردن آن زمینه به طوری که حتّی محیط فاسد، رفیق بد، معلّم بیدین و …

۱- تربیت از دیدگاه اسلام به چه معناست؟ در مرحلهی دوم به کتابهای روایی نیز مراجعه شده است از جمله نهجالبلاغه، نهجالفصاحه و کتابهای حدیثی دیگر. آنان ممکن است در پارک به خوبی و آرامش بازی کنند، اما در اتاق پذیرایی کودکان دیگر را کتک بزنند یا هل دهند. همراه با تلاش در کتک زدن و هل دادن در موقعیتهای مختلف او توجه بسیاری را به خود جلب میکند! خداوند در سورهی مبارکهی عصر میفرماید: «انسان غرق در زیان است مگر ایمانداران شایسته کار که یکدیگر را به حق و صبر سفارش می کنند.» اهل سلوک، داشتن رفیق طریق را از لوازم طی مسیر میدانند که هرگاه انگیزهها رو به ضعف گذارد، یکدیگر را تقویت کنند و نیز آیینهی عیبنمای یکدیگر باشند .درآیهی مورد بحث میفرماید: از میان شما یک جمعی باشند که با عنایت به ضرورت تجهیز، خود را بسازند و جامعه را به خوبی و فرمانهای خدا بخوانند.

تربیت برای انسان از دیدگاه فردی، اجتماعی، سیاسی، معنوی، فرهنگی ضرورت دارد. مجدداً شروع به استدلال میکند ولی این استدلال با استدلالهای سابق تفاوت فراوان دارد .در آیات گذشته دعوت بسوی اسلام با تمام خصوصیات بود، ولی در این آیه دعوت به نقطههای مشترک میان اسلام و آیینهای اهل کتاب است. هدف از نظم و ترتیب این است که به کودکان در انتخاب رفتارهای قابل قبول و یادگیری کنترل خود، کمک می کند.

در واقع در سایهی تربیت دینی، فرد موفق به ایجاد رابطهی صحیح بین خود، خدا و جهان میگردد. در جنبهی فردی برای رشد و نمو تن، پرورش مغز، رشد پرورش شخصیت، آشنایی آدمی به وظایف شخصی، یافتن اعتماد به نفس، شناخت خود، یافتن یک فلسفه صحیح حیاتی برای زندگی بهتر و … امروزه متأسفانه برخی خانوادهها به علاقهمند کردن فرزندان به مسائل دینی آن هم از دوران کودک توجه ندارند و از اهمیت این مسأله غافل هستند در حالی که دانشمندان جهان به این موضوع توجه دارند و درباره آن کتابهایی نوشتهاند.

خداوند متعال در آیات متعددی از قرآن کریم از جمله سوره بقره آیه ۲۳۳، سوره انعام آیه ۱۵۱ و سورههای دیگر اشاراتی به اهمیت تربیت دارد. در بحث تربیت کودکان از نظر دکتر هلاکویی پدر و مادر در تعلیم و تربیت کودک باید به اصول و مبانی تربیتی خاصی پایبند باشند. جنبههای فطری، کودک را وا میدارد که مسائل را دریابد، حقایق مذهبی را دوست بدارد و به نیک و بد امور آن چنان که باید باشد پای بند گردد. به عبارت دیگر، « تربیت » به کودک پیروی از مجموعه قواعدی را می آموزد و شامل روش های تنبیهی و تشویقی است.

تربیت دینی: عبارت است از مجموعه اعمال عمدی و هدفدار، به منظور آموزش گذارههای معتبر یک دین به افراد دیگر، به نحوی که آن افراد در عمل و نظر به آن آموزهها متعهد و پایبند گردند. خود را با تعلیم حیات بخشی مأنوس نمایند و بالاخره به صلاح و رستگاری برسند، به هر میزان که به سن کودک اضافه شود، این احساس نیاز بیشتر خواهد شد، به خصوص در سنین نوجوانی که او در وضعی اضطرابآمیز ناشی از احساس بی عدالتی در جامعه است.. محتوا تعلیم و تربیت: مطالب انتزاعی در قالب آثار مکتوب تاریخ، یک موضوع طبیعی است. در اینجا با استفاده از مطالب کتب دیگر بحث تربیت از دیدگاه اسلام را کاملتر کرده و به بحث در مورد آن پرداختیم.

هر گونه ادراکی که در حد توانائی ذهنی به کودک ارائه شود، به سرعت آن را جذب میکند. تربیت چون از «ربا، یربو» باشد، رشد کردن و برآمدن و قد کشیدن و بالیدن را میرساند. کتاب تربیت فرزند بانشاط و سالم از آقای محسن غرویان نیز پیرامون تربیت مذهبی در فصلی اشارهای مختصر شده است. تربیت مذهبی در رشد و تعالی انسان مؤثر است و عامل مهمی در سرنوشت فرد به حساب میآید. و میان فرد و محیط هماهنگی و تناسب ایجاد نماید و پدیدههای مختلف طبیعت را تفسیر نموده و بشر را بر مکنونات آنها واقف گرداند، تا این که بتواند از آن چه در طبیعت است از آب و خاک و گیاه و حیوان و پدیدههای مختلف دیگر، بهرهبرداری کردو همهی آنها را به نفع و مصلحت خود و اجتماع تفسیر نماید.

3- متضاد نساختن محیط خانواده با محیط مدرسه و هماهنگی با کارکنان مدارس. خوب است بدانید بلوغ زودرس از پیامدهای مخرب و درازمدتی است که موجب از هم گسیختگی خانواده ها و ناتوانی در برقراری ارتباط جنسی سالم می شود. در جنبهی تفاوتهای وظیفهایی هم از نظر علم و هم از نظر مذهب پسران و دختران با هم تفاوت دارند. دختران برای مادر شدن و بچهدار شدن آماده میشوند و پسران برای انجام وظایف سنگین اجتماعی آمادگی مییابند. هیچ گاه زور و اجبار غیرضروری را به فرزندان خود تحمیل نکنید وبیش از اندازه آن ها را خسته نکنید تا مجبور شوند دست به مخالفت های شدید بزنند و بهتر است به جای متوسل شدن به زور با محبت فراوان با کودکتان برخورد کنید.

نیاز به مذهب میتواند به مراتب شدیدتر از نیاز غذا برای کودکان، به ویژه نوجوانان باشد. با این تعبیر، دیویی ویژگی های ممتازی مانند خود برجستگی ذاتی، تقدس، حیات و بلندمرتبگی را برای این خدا در نظر گرفته است، با این تفاوت که چنین ویژگی هایی مربوط به خداوندی است که مبدأ وجود نیست، بلکه پایان آن است، آفریننده نیست، بلکه آفریده شده است و یکتا نیست، بلکه متکثر و پرشمار است وجود این خدا با وجود شخص انسانی گره خورده است؛ زیرا از این نگاه هر شخصی برای خودش ایدئال ویژه ای دارد؛ ایدئالی که آفریده ذهن و خلاقیت شخص است.

در این دوره است که بر اثر حضور والدین و اطرافیان رفتار کودک و به ویژه رفتار عاطفی و اجتماعی او تکوین مییابد. تربیت در لغت به معنی پروریدن، پروراندن، پرورش دادن میباشد و در اصطلاح ایجاد تغییرات مطلوب در کسی یا چیزی و پرورانیدن رفتار شایسته برابر با نظام ارزشی یک جامعه یا محیط پیرامون آن محسوب میشود. کودکانی که توجه والدین خود را به خود جلب نمی کنند اغلب بد رفتاری می کنند یا رفتارهای نامناسب انجام می دهند زیرا مطمئناً از این طریق مورد توجه قرار می گیرند.

گاهی از این مرحله می گذرد؛ به گونه ای که تنها به فکر تغذیه و تنمیه و آرایش نیست؛ بلکه مسائل عاطفی و نیز برخی امور اجتماعی مانند خدمت به دیگران نیز برای او مطرح است. تربیت دینی هرگز«ایجاد» نمیکند، بلکه آن چه به نام بعد مذهبی در کودک وجود دارد، تقویت و هدایت مینماید. گفتنی است؛ این آموزههای دینی با توجه به تغییر در نسلها و تربیت فرزندان بیش از پیش باید مورد توجه قرار بگیرد و نه تنها خانوادهها بلکه باید در مباحث آموزشی، سازمان آموزش و پرورش نیز پای به میدان بگذارد و بُعد پرورش کودکان و نوجوان در نظر گرفته شود.

دیدگاهتان را بنویسید