اخلاق و ارزشهای اجتماعی – کلیات – سوره اندیشه

طبق آمار دقیقى که بعضى از تاریخ نویسان بدست آورده اند، تا آن روز فقط شانزده نفر به این اسم نامگذارى شده بودند. احترام به معلم علاوه براین که از نظر آداب و رسوم اجتماعی و اخلاقی امری ضروری است ، اثر وضعی و معنوی گرانقدری نیز در پی دارد و سبب موفقیت علمی و معنوی دانش آموز می شود . آثار همه عالمان اخلاق پیش از قرن بیستم نیز ترکیبی از اخلاق توصیفی، هنجاری و پاره ای از مسائل فرا اخلاق است.

امام علی (علیه السلام) نیز خوش خلقی را سبب وسعت روزی می داند و می فرماید: «فی سِعَةِ الْأَخْلاقِ کُنُوزُ الْأَرْزاقِ؛ گنجینه های روزی در نرم خویی و گشاده رویی است». پیامبر خدا می فرماید: «إنما بعثت لأتمم مکارم الأخلاق/ جز این نیست که من مبعوث شده ام تا پایه های اخلاق را تکمیل کنم». يكى از همسران آن حضرت مى گويد: وقتى رسول خدا (ص) غضب مى كرد به جز على (ع) كسى را ياراى سخن گفتن با حضرت اش نبود. و در طول این مدت حلیمه ۲و۳ بار حضرت محمد (ص) را به خدمت مادر برد. و اين مصراع چون در مدح حضرت اميرالمومنين (ع) بود، با آنكه رسول خدا خواسته بود بانوان بگويند اما عايشه زنان را منع كرد از اضافه كردن اين مصراع.

بنابراین آنچه را بعضى از خاورشناسان در مقام اعتراض گفته اند که: «انجیل»، به تصریح قرآن، در سوره «صف آیه 6»، ظهور پیامبرى را بشارت داده است که نام او احمد است نه محمد، و شخصى که مسلمانان به رهبرى او معتقدند، نام او «محمد» است نه احمد، بى اساس است زیرا قرآنى که پیامبر ما را به نام «احمد» معرفى نموده است در چند جا او را به نام «محمد» خوانده است. چرا بى رحمى كردى ؟ او رهنمودهاى قرآن را به دل مى گرفت و در زندگى اش از شيوه اى كه قرآن پيشنهاد مى كردـ بى هيچ انحرافى و بى آن كه هيچ ناراحتى در آن روا دارد ـ پيروى مى كرد و لذا تجسم قرآن به حساب مى آمد.و اين ادعا از نظر كلام الله مجيد مورد تأييد است.

فطرت پاک و قلب سلیم را می توان به دستگاه گوارش سالم تشبیه کرد که در نخستین مواجهه با خوراک مسموم به طور طبیعی آن را پس می زند. یکی از مهمترین کارهایی که در این زمینه باید تمرین کرد سلام و احوالپرسى توأم با تبسم، دست دادن همراه با صمیمیت و احترام، اولین راه مؤثّر ارتباطى، به منظور تمرین خوش اخلاق بودن و جلب محبت دیگران است. 3 ـ آیا اصل در گزاره های اخلاقی، انشایی است یا اخباری؟ در این دغدغه مهم اجتماعی ، تنها شعارهای اخلاقی نیست که انسان ساز است بلکه انسان های اخلاقی موجب تکامل اجتماع را فراهم می کنند .

اگر مدرک آنها براى تعیین نام این پیامبر، قرآن مجید باشد (چنانکه همان است)، قرآن او را به هر 2 اسم نامیده، و او را در جایى به نام محمد و در جاى دیگر «احمد» معرفى نموده است. يافتن و داشتن اسوه و چهار چوب هاى فكرى , كردارى و گفتارى در روابط خانوادگى براى هر انسانى توفيقى در جهت تكامل هر چه بهتر اوست. در اين مقاله نمايى كلى از اخلاق خانوادگى پيامبر (ص) را ـ كه سرمشق اعلا و بالاترين اسوه (1) و نمونه برجسته اخلاق الهى است و براى تكميل اخلاق مبعوث شد ـ (2) تصوير مى كنيم تا با الهام گيرى از سيره والاى او زندگى خداپسندانه اى داشته باشيم و به گونه اى كه آن بزرگوار با اعضاى خانواده رفتار مى كرد معاشرت كنيم, به گونه اى سخن بگوييم كه آن حضرت سخن مى گفت , آن جايى غضب كنيم كه آن عزيز خشمگين مى شد و جايى عفو كنيم كه آن جناب مى بخشيد.

در سوره هاى آل عمران و محمد و فتح و احزاب، در آیه هاى 138 و 2 و 29 و 40، او را به نام «محمد» و در سوره «صف آیه 6» به نام «احمد» خوانده است. 5 – در فرهنگ اسلامي وجود امامان معصوم به عنوان نمونه هاي عيني و حقيقي انسان مسلمان تجسم واقعي اسلامي است. وی ادامه داد: آنچه در قرآن به عنوان فضیلت فردی مطرح شده است، در یک تقسیمبندی کلی میتواند در موراد متعددی عنوانبندی شود، در قرآن اخلاق حمیده فضایلی مانند اصلاح بین مردم، صدق، قول احسن، احسان و ایثار، پاکدامنی، اعراض از سخن باطل، اعتدال در امور، شکر وصبر که بسیار مورد تاکید است، کظم غیظ، تواضع، وفای به عهد است که به عنوان مصادیق فردی ایجابی مطرح شده است.

وی ادامه داد: این آیه که در آغاز رسالت به عنوان اساسیترین عنصر مورد تاکید بوده است، در آیات زیادی از سورههای مکی مورد تاکید قرار رفته است. همه مصادیقی است که زیر عنوان کلی تزکیه قرار میگیرد. در این تحقیق بناست که به این مباحث پرداخته شود. در این صورت، بطور واضح کسى که انجیل و تورات از ظهور او خبر داده است، به خوبى شناخته خواهد شد. به تجاربی که موجب حفظ و پیشرفت «شکوفاشدن ارگانیزم» هستند، اولویت داده می شود و تجاربی که به شکوفایی ارگانیزم کمک نمی کند طرد می شود.

میلاد پیامبر ناگفته پیدا است که: هر چه مصداق یک لفظ کمتر باشد، اشتباه در آن کمتر خواهد بود و چون کتاب هاى آسمانى، از نام و نشان و علایم روحى و جسمى او خبر داده بودند، باید علایم آن حضرت آنچنان روشن باشد که اشتباه در آن راه پیدا نکند. مخصوصا هنگامى که بقیه اوصاف و علایم وى ضمیمه نام او گردد. دلیل تقسیم اخلاق به عملی و نظری این است که عالمان و مربیان اخلاق در پی کشف اصول و قواعدی هستند که رعایت آن ها موجب خیر و سعادت می شود.

تا خود انسان شناخته نشود ملاک سعادت و شقاوت او شناخته نمیگردد. نقش اخلاق در سازندگی شخصیت انسان نقش بسزایی دارد و سعادت انسان هم در گرو اخلاق اوست. و در زندگی او سفرهایی که با ابوطالب داشته است. و ایام جوانی که حساس ترین دوره زندگی انسان می باشد. ۷- برگزیده ای از منتهی الامال زندگی پیامبر (ص)، قمی، عباس، تهران، پیام عدالت. عرض کرد: ای رسول خدا! «عبدالمطلب» براى عرض سپاسگزارى به درگاه الهى گوسفندى کشت و گروهى را دعوت نمود و در آن جشن با شکوه که از عموم قریش دعوت شده بود، نام فرزند خود را «محمد» گذارد.

قرآن مجید رسول گرامى را به 2 و یا چند نام معرفى می کند. رسول خدا (ص) امر و نهى قرآن را چنان پيش رفتى و نگه داشتى به خوش طبعى كه گويى خلق وى و طبع وى خود آن بود. برخی اخلاق را به معنای نظام رفتاری گروهی از انسانها به کار برده اند، مثل «اخلاق نازی»؛ یعنی نظام رفتاری مورد پسند نازیها، و «اخلاق مسیحی»؛ یعنی نظام رفتاری مورد پسند مسیحیان. کلمة «اخلاق» جمع خُلق و به معنای نیرو و سرنوشت باطنی انسان است که تنها با دیدة بصیرت و غیر ظاهر قابل درک است. برای شخص عرب بر شخص غیر عرب فضیلتی نیست مگر به سبب تقوا.

حضرت در مورد امورى كه به شخص او مربوط مى شد، خشمگين نمى شد. از آن جا که هر عمل اخلاقی، اختیاری است و با اراده شخص عامل انجام میشود، نمیتواند بدون انگیزه و نیت خاص باشد و هر کار که از روی اختیار انجام گیرد، داعی یا انگیزهای برای انجام آن کار خاص، در نفس فاعل آن وجود دارد که سبب میشود تا فاعل، آن کار خاص را ترک نکند، و یا به جای آن، کار دیگری را انجام ندهد.

علت داشتن 2 نام این است که: ما در رسول خدا، پیش از جدش، نام او را «احمد» گذارده بود، چنانکه در تاریخ منعکس است. 5- نکته دیگر در آشنایی با اخلاق اسلامی و مؤلفه های آن، آشنا شدن با مکاتب اخلاقی متفاوت و رویکردهای مختلف به اخلاق است. در سفربا بحیرا آشنا می شود. ۳- شیوه های پیامبر اعظم (ص) در دعوت به اسلام، فهیمی، اکبر، ناشر مرکز نشر هاجر، قم، چاپ باقری. ۸- چهارده معصوم، مظاهری، حسین، چاپ مظفری، کانون پرورش.

۵- کتاب سیره نبوی، دلشاد، مصطفی، انتشارات دریا، تهران چاپ اول. این پندار، درست نیست، زیرا اولاً همان طور که گفته شد، مهم ترین مباحث فلسفه اخلاق در کتاب و سنّت مطرح شده است، و ثانیاً اسلام دینی است سازگار با عقل و دائماً پیروانش را به تأمل و تعقل ترغیب می کند. به موجب روايتى كه عايشه نقل كرد، هر گاه فاطمه (س) بر پدر وارد مى شد رسول خدا (ص) جلوى پاى دخترش بلند مى شد و او را مى بوسيد و در جاى خود مى نشانيد. از این جهت (خدا) «محمود» (پسندیده) و پیامبر او «محمد» (ستوده) است و هر 2 کلمه از یک ماده مشتقند و یک معنى را می رسانند.

اصحاب خواستند یهودی را بیازارند، ولی حضرت آنها را بازداشت. علاوه بر همسران، همنشينان روزانه پيامبر (ص) عبارت بودند از فاطمه و شوهر و فرزندان اش و به گواهى تاريخ و روايات فراوان، علاقه پيامبر خاتم (ص) به آنها قابل قياس با ديگر كسان و نزديكان حضرت نبود. عايشه همسر آن حضرت مى گويد: وقتى خلوت مى شد، پيامبر لباس خود را مى دوخت و كفش خويش را وصله مى كرد.

پيامبر (ص) متوجه موضوع شد و فرمود: عايشه عداوت ما را ترك نمى كند! آیا اسلام این را تأیید می کند؟ ضرورت این تحقیق را می رساند. بخش پايانى كتاب نيز عنايت علمى و عملى فرزانگان بشرى به اخلاق را مورد ارزيابى قرار مى دهد. آیا برای انسان، دو چشم، زبان و دو لب قرار ندادیم؟ هیچ چیزی مثل زبان مستحق تر از زندان طولانی نیست و فرمودند: زبانت شیر درنده ای است که اگر او را رها کنی تو را از بین می برد. و زبان عربی فصیح را آموخت.

دیدگاهتان را بنویسید