مبانی اخلاق در قرآن

نسبیت آن است که شراب را مثلا در جوامعی که علاقه به شراب دارند حلال بدانیم و در جوامعی که علاقه ندارند حرام بدانیم بی اینکه تغییر در ماهیتشراب ایجاد شود. اخلاق نیکوپیرایه ای نیست که بی نیازی از آن ممکن باشد، بلکه جزو اصول زندگی است که دین آن را می پسندد و صاحبان آن را محترم می شمارد . «اِنَّکَ لَعَلی خُلُقٍ عَظیمٍ» بدرستی که تو به اخلاق پسندیده و بزرگی آراسته شده ای. کنایه از اینکه کسی که کاری ندارد، ممکن است در اثر فشار فقر و نیازهای زندگی، دین خود را تابع دنیایش قرار دهد و آن را وسیلهای برای تأمین زندگی خود قرار دهد یا دینفروشی کند یا دینش را از دست بدهد.

هرکس براساس جایگاهی که در جامعه دارد، مسؤلیت خاصی برعهده دارد. ارزشی که اسلام برای انسان خوشرفتار قائل است، تنها به مؤمنان محدود نمی شود، بلکه غیر آنان نیز اگر این فضیلت را دارا باشند، از مزایای ارزشی آن بهره مند می شوند. اگر در جلسه از کسی اشتباهی سر میزد، در جای دیگر نقل نمیشد. در فراز دیگر فرمود: «هرکس از دسترنج خود بخورد، روز قیامت در شمار پیامبران قرار میگیرد و پاداش آنها را میبرد». صدای افراد در آنها بلند نمیشد و حریم هیچکس نمیشکست.

نکته اساسی و کلیدی در این رابطه، پذیرفتن امر و نهی وجدان و کمک گرفتن از آن پدیده ارزشمند است. ما باید با در نظر گرفتن سفارشهای رسول خدا صلی الله علیه وآله و امامان، همواره آماده پذیرفتن مسئولیتهایی باشیم که در جامعه برعهده ما گذاشته میشود. اصولا اخلاق کاری شما در روابط شما شکل می ­گیرد و بستگی به این دارد که تا چه میزان می­ توانید به رسیدن به اهداف گروه کمک کنید.

۳- ↑ محمدی ری شهری، محمد، میزان الحکمه، ج۳، ص۱۴۶، چاپخانه مکتب الاعلام الاسلامی، ۱۳۶۲. قم: مرکز الثّقافة و المعارف القرآنیة، مکتب الأعلام الاسلامی، دفتر تبلیغات اسلامی. در این نظام، قوانین اخلاقی صرفاً مبتنی بر احساسات، عواطف و احکام صادره از سوی فرد و اجتماع نبوده، انشایی محض نیستند بلکه با اتکاء به جهان بینی اسلامی منبا و پشتوانه واقعی دارند و لذا قابل تبیین و استدلال میباشند. در دانش غربی اخلاق به گزاره ارزشی گفته می شود، هر گزاره اخلاقی از موضوعی و محمولی تشکیل شده است.

گزاره های اخلاقی که به دو صورت قضیه «خبری» و «انشایی» بیان می شود، مثل «احسان خوب است»، یا «باید احسان کرد»، «عدالت خوب است» یا «باید عدالت ورزید» کدام یک اصالت دارد؟ علم اخلاق از نظر اسلام، یکی از مهمترین و شریف ترین علوم است چرا که از هدفهای اصلی بعثت انبیاء و مخصوصاً پیامبر اکرم صلی الله علیهوآلهوسلم تهذیب اخلاق و تزکیه نفوس بودهاست«یزکیهم و یعلمهم الکتاب و الحکمه،پیامبری که آنها را تزکیه میکند و به آنها کتاب و حکمت میآموزد«.

رهبران اخلاقی از ارزشهای خود و انتظاراتی که از خود و کارمندانشان دارند آگاهاند؛ همچنین، این ارزشها را بهوضوح بیان میکنند تا همهی سازمانها به طور گستردهای آنها را درک کنند. از او پرسید: «به دستت چه آسیبی رسیده که چنین زبر و خشن شده؟ در فراز دیگر فرمود: «خدا از هر کسی که چیزی را در اختیار او گذاشته، خواهد پرسید که آیا را پاس داشته یا از بین برده است؛ حتی از انسان درباره اعضای خانوادهاش نیز سؤال میکند». در این هنگام یهودی گفت: گواهی می دهم که خدایی جز خدای یکتا نیست و تو فرستاده خدا هستی.

فلسفه اخلاق ارتباط متقابل و متعددی با دیگرشاخه های فلسفه، همچون متافیزیک (تحقیق در باب هستی) وشناخت شناسی (تحقیق در باب معرفت) دارد. مى فرمود: «اکرم اخلاق النبیین و الصدیقین البشاشه اذا تراووا و المصافحه اذا تلاقوا» برترین اخلاق پیامبران ورادمردان خوشروئى است، هنگامى که به هم مى رسند و مصافحه و دست دادن به یکدیگر است، هنگامى که با هم ملاقات مى کنند. روزی در جمع یاران نشسته بود و جوان نیرومندی را دید که مشغول کار بود.

در یک نگاه ساده میتوانیم بگوییم که حسن خلق یعنی اینکه شما مراعات حال دیگران را بکنید و ظرفیت خودتان را بالا نگه داشته باشید و در سخن گفتن، رفتار کردن، بیان احساسات و… 4. مسئولیت انسان در برابر نعمتهایی که خدا به او بخشیده. اما به نظر شما میتوان فقط خودِ عمل را بدون نیت در نظر گرفت و خوبی یا بدی آن را مشخص کرد؟ به خوبی می بینیم اعمال خلاف اخلاق هر یک ار افراد اجتماع تاثیر مستقیم بر رفتار اجتماعی می گذار .انشا ء الله در ادامه این مبحث در شب های آتی به صورت متناوب مباحثی را مطرح خواهم کرد که عزیزانم بیشتر با بیان نگارنده آشنا شوند و اینک تنها به طور اجمال عرض می کنم برای ساخت یک مدینه فاضله ، خود سازی بر اساس اصول اولیه، تحت تعلیم مربیان علم اخلاق، شاید شروعی مناسب و به جا باشد تا از این طریق در جهت اخلاقی شدن جانعه بتوان گام های موثری را برداشت .این حق مردمان یک اجتماع است که از بزرگان خود به عنوان پیش قراولان این حرکت اهم ، توقعات بسیار ی داشته باشند .در هر صورت مقوله اخلاق انسانی تاثیر مستقیم بر انسان اخلاقی و النهایه جامعه اخلاقی خواهد داشت و هنگامی که ضمانتهای لازمه اجرایی نیز به آن اضافه می شود به یک اجتماع قانون مند با حفظ همه حرمت ها دست پیدا خواهیم کرد .اینک فارغ از خواست ها و تمایلات سیاسی در این ایام خاص که مورد توجه ویژه حضرت حق جل و اعلی هستیم جای دارد که در جهت خود سازی و نیل به تعالی انسانی و آشنایی با اخلاق انسانی برگرفته از متن ادعیه و تذکرات نص صریح آیات الهی و دستورات دینی ،گامی در این جهت برداریم تا از این رهگذر در آینده ای نه چندان دور با خودسازی و اصلاح نفس ، جامعه ای عاری از گناه و آلودگی را تجربه کنیم و اینگونه شاید بتوانیم بگوییم ماه مختص به عبادت حضرت دوست گامی رو به جلو برای ما بوده است .

همچنين در آيات ديگري از قرآن كريم جهل از اسباب بيبند و باري جنسي، سوء ظنّ به ديگران، لجاجب و تعصّب كوركورانه، بهانه جوييهاي بيمورد و نفاق و دوروئي شمرده شده است و تمام اين آيات دلالت بر اين دارد كه اگر نور علم جاي خود را به تاريكي جهل بدهد، مقدار زيادي از مفاسد اخلاقي جاي خود را به فضائل اخلاقي خواهد داد. از طرف ديگر اخلاق شايسته شرط استفاده صحيح و مفيد از علم نيز هست؛ زيرا چه بسا انسان علمي را در اختيار داشته باشد و به جهت بهرهمند نبودن از تربيت اخلاقي آن را در جهت به دست آوردن منافع شخصي و استعمار و استثمار ديگران به كار گيرد.

صمیمانه برای شما در رسیدن به معارف حقیقی اسلام آرزوی موفقیت می کنیم و امیدواریم خداوند متعال به شما توفیق درک عمیق این معارف را عطا نماید.سؤال شما کلی است و شاید در فهم منظور دقیق شما دچار اشتباه شده باشم اما با توجه به کلیات اخلاق اسلامی به پاسخ شما می پردازم. رسول خدا صلی الله علیه وآله با همه به گونهای یکسان برخورد میکرد و حق همه حاضران را به خوبی بجا میآورد؛ به گونهای که هیچکس احساس نمیکرد که از نظر رسول خدا صلی الله علیه وآله، فرد دیگری از او محترمتر است.

بنابر این در کشورهای مختلف، ارزش ها و اولویت های متفاوتی وجود خواهند داشت که چگونگی عمل به مسئولیت پذیری را شکل خواهند داد. جلسات پیامبر رحمت، سرشار از اخلاق پسندیده و والایی بود که رسول خدا صلی الله علیه وآله با گفتار و کردار حیاتبخش خود، در افراد به وجود آورده بود. با بیل و طناب، به کار و تامین معاش خانوادهام مشغولم، از اینرو دستانم زبر و خشن شده است».رسول خدا صلی الله علیه وآله با شنیدن این جمله، دستان سعد را بوسید و فرمود: «این دستی است که آتش جهنم با آن تماس پیدا نمیکند». ایشان این کار را بهترین عبادت دانسته، میفرماید: «عبادت خدا ده بخش است که نُه بخش آن پیجویی روزی حلال است» و در روایت دیگری فرمود: «عبادت هفتاد بخش است که بهترین آن پیجویی حلال است».

دیدگاهتان را بنویسید