فلسفه علم چیست؟

وصف «اسلامی» در این عنوان، هم میتواند صفت مضاف («فلسفهی اسلامی» فلسفه) قرار گیرد، هم میتواند صفت مضافالیه (فلسفهی « فلسفهی اسلامی») منظور گردد؛ اما آنچه اکنون در این مقاله محط بحث و مصب نظر است، تنسیق دستگاهی است که به مطالعهی فرانگر / عقلانی فلسفهی اسلامی بپردازد. مهمترین تقسیمات گستره کارکرد عقل، تقسیم از لحاظ شمول به هر پنج حوزه و نظام معرفتی دین (عقاید، احکام، اخلاق، تربیت و علم دینی) یا اختصاص آن به حوزهای خاص است (که از این دو، ما به کارکردهای «عام» و «خاص» تعبیر میکنیم). و تنها پس از استقراء و استقصای کامل موارد و مظان است که میتوان به فهرستی از راهبردها و راهکارها برای رفع و دفع موانع و گشودن افق پیش روی فلسفه اسلامی دست یازید.

اکنون باید به این مطلب اشاره کنیم که بر پایه ی حرکت جوهری و سیالیت طبیعت، موضوع علم طبیعی، نفس حرکت یا متحرک خواهد بود، از آن حیث که متحرک است، نه از آن حیث که در عقل ثابت است یا با امر ثابت عقلی ارتباط دارد. در نگاهی دیگر حیثیت ذهنی علم مورد نظر است.در این مقام نظر به ذهنیات است از آن جهت که وراء خود را به نمایش میگذارند و مرآت برای مرتبه دیگر میباشند.از این جهت ادراکات و علوم ما، موضوع بحث معرفتشناسی و منطق میتوانند قرار بگیرند.از این نگاه میتوان چنینپرسشهایی را مطرح ساخت که:آیا علوم ما حقیقی هستند یا اعتباری؟

اسلام، دین خردورزی است، عقل بشری را چون وحی نبوی، حجت میانگارد و عزیز میدارد، رابطه میان نقل و عقل را مثبت و معنیدار میداند، بسیار روشن است که ترابط میان چنین دینی با فلسفه، به معنی تعامل دو عنصر همسو و همسنخ است که قطعاً مایه مایهوری و پایه پایداری هر دو خواهد گشت. ماروین مینسکی، پایه گذار آزمایشگاه هوش مصنوعی ام. بسیاری از گزارههای علمی مربوط به طب و طبیعیات کهن، اینک ابطال شده و نظرات و نظریههای جدید جایگزین آنها گشته است، پارهای از قواعد و قضایای فلسفی به نحوی، متکی و بلکه گاه مبتنی بر این گزارههای علمی، منسوخ میباشد؛ از این رو از جمله راهها و مصادیق نوسازی فلسفه، رهاسازی آن از قید این قبیل مطالب و مدعیات و عنداللزوم و جایگزین ساخته موارد و مثالهای قابل دفاع علمی جدید است.

آنچه در ادبیات حکمی سنتی، فلسفه نامیده میشد، عمده معارف بشری را در بر میگرفت؛ طب و طبیعیات، منطق و موسیقی، هندسه و ریاضیات،تدبیر منزل و سیاسات، اخلاق، الهیات و . این استاد علوم اسلامی و فلسفه سال ۱۳۱۶ در آمل چشم به جهان گشود و سال ۱۳۴۳ دکترای خود را در رشته فلسفه زیر نظر شهید مطهری از دانشگاه تهران اخذ کرد. چگونه میشود هم به عقل تکیه کرد و هم دل به شهود سپرد؟

ابتدا مکتب مشاء که بنیانگذار آن را ابنسینا دانستهاند، سپس مکتب اشراق که مشربی عرفان گونه دارد و خالق آن سهروردی جوان است و سپس حکمت متعالیه ملاصدرا که در دوران معاصر نیز در کشور ما ایران و در حوزههای علمیه شیعه، بهعنوان مکتبی ممتاز شناخته میشود. پارهای از موانع به اصحاب فلسفه باز میگردد، پارهای دیگر به ارباب سیاست و تدبیرگران امور علمی کشور و جهان اسلام؛ برخی دیگر از موانع، «درون علمی» است و به خصایل و خصایص فلسفه اسلامی بازگشت میکنند و بعضی دیگر نیز آفاقی است و به عوامل عینی تاریخی، فرهنگی و اجتماعی حاکم بر اقلیم اسلامی و جوامع مسلمان.

وضعیت دانشگاه در کشور ما به هر حال ممکن است که بعضیها بپسندند اما به نظر من نومیدکننده هست به ویژه در رشته فلسفه. چنین مطالعهای باید در فرآیند دادوستدی متناوب و در چارچوب تعامل حلقوی (شبیه دور هرمنوتیکی) میان متون دینی و معارف فلسفی رخ بدهد؛ یعنی از سویی آیات و روایات، مورد استقراء قرار گیرد و مفاهیم استخراج شده از آن به فلسفه ارایه گردد، از دیگرسو اصول و قواعد فلسفی فهرست شود و متناوباً به متون مقدس عرضه و از آیات و روایاتی که در مظان چنین معانی و معارفی هستند، استنطاق شود، تا با حرکت از مجمل و محتمل به مفصل و مسجل، مفاهیم و معارف موردنظر فراچنگ آید.

فصل چهارم اسلامیت فلسفه بررسی می شود صاحبنظران در این زمینه آراء مختلفی ارایه نموده اند که با بررسی و جمع بندی آنها ابعاد اسلامیت فلسفه را اینگونه می توان شمرد: ۱- فلسفه فیلسوفان مسلمان ۲- فلسفه شکل گرفته در ممحیط اسلامی ۳- روح توحیدی مباحث فلسفی ۴- استفاده از عقل دوره اسلامی در فلسفه اسلامی ۵- تعامل فیلسوفان با متون دینی. ۵. مفهومسازیهای تازه و بسط دایره مسایل فلسفی و عقلی، از رهگذر استقراء و ارایه پارهای مباحث حکمی که وحی و سنت معصوم، بدانها پرداخته است اما تاکنون در فلسفه ما مغفول مانده است.

گویی هر استعداد ، سابقه ای ذهنی و خاطره ای است از کمالی که باید به سوی آن شتافت . خبرگزاری مهر به مناسبت فرارسیدن روز جهانی فلسفه، با اندیشمندان متعددی وارد بحث و گفت وگو شده تا در مقام بزرگداشت این روز از زبان این بزرگان سخنانی را در باب فلسفه به ویژه فلسفه اسلامی در اختیار مخاطبان خود قرار دهد. اما از واژه ها و … امروز اما شرایط متفاوت است، در روزگاری زندگی می کنیم که مکاتب مختلف امتحان خود را پس داده اند و اگر سربلند از این آزمون بیرون آمدند همچنان مانا به حیات خود ادامه داده اند و اگر جز آن بود به زباله دان تاریخ پیوستند.

۲. به نظر ما کارکردهای عقل در قلمرو دین و دینپژوهی، از جهاتی گوناگون، به اقسام مختلف قابل دستهبندی است. در دهه 50 خورشیدی نشانه های تغییر به تدریج ظاهر شد، بعضی استادان فلسفه اسلامی به فلسفه جدید اروپایی توجه كردند و در برنامه دانشگاه ها میان واحدهای این دو رشته فلسفه توازنی پدید آمد. تمرکز او در این کتاب بر فلسفه اخلاق و مفاهیم گوناگونی است که همیلتن آنها را به نحوی مرتبط با مفهوم اخلاق میداند. گذراندم به مکتب هم میرفتم. توضیح کتاب:در کتاب حاضر بعد از معرفی اجمالی برخی آثار که موضوعشان بررسی تاریخ فلسفه اسلامی بوده، نگارنده قصد دارد خواننده را با سه مکتب فکری – فلسفی مهم در تاریخ اسلام آشنا کند.

در این مجال هرچند کوتاه، به بیان و بررسی فشرده و فهرستوار سی بایستگی در سه زمینه فوق میپردازیم. در ادامه حیطه هایی از علوم و فلسفه های مضاف که سه فیلسوف مذکور در کتب فلسفی خود بدان پرداخته اند بررسی می شوند. زندگی بشر امروز را از حالت گله وارگی به انسان مدرن و اخلاق مدار تبدیل کرده است. بابا افضل کاشانی ، آن مرد دانشمند ، استاد یا استاد استاد خواجه نصیرالدین طوسی ، در یک رباعی عالی ، فلسفه مرگ را بیان کرده است ، می توان آن را پاسخی به رباعی معروف خیام دانست ، و شاید این رباعی در جواب آن رباعی است .

دیدگاهتان را بنویسید