فلسفه ذهن – ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد

هشام بن حکم می گوید: امام صادق فرمودند: کسی که در ماه رمضان آمرزیده نشود تا ماه رمضان آینده آمرزیده نمی شود مگر در عرفات در مراسم حج حاضر شود. پایان اثر، در بیان بعضی از مراسم و آداب روزه داری است. باز امام سجاد (علیه السلام) در دعای وداع با ماه رمضان می فرمایند: درود بر تو ای همسایه ای که دلها (بر اثر عبادت و بندگی) در آن نرم و فروتن گردید و گناهان (بر اثر آمرزش و عفو خدای متعال) در آن کم شد.

رسول خدا در خطبه شعبانیه می فرمایند: بدبخت کسی است که از غفران الهی در این ماه بزرگ محروم بماند. امام خمینی (ره) در ارتباط با تفاوت توبه وانابه در چهل حدیث این گونه نوشته اند: حقیقت توبه رجوع از احکام و تبعات طبیعت است به سوی احکام روحانیت و فطرت. چنانکه حقیقت انابه رجوع از فطرت و روحانیت است به سوی خداوند و سفر کردن و مهاجرت نمودن از بیت نفس است به سوی سر منزل مقصود. راغب اصفهانی در مفردات خود در توضیح این کلمه می نویسد: «النوب رجوع الشی مره بعد اخری و الانابه الی الله تعالی الرجوع الیه بالتوبه و اخلاص العمل.» توبه بازگشتن به سوی چیزی است مرتبه ای بعد از مرتبه دیگر و انابه به سوی خداوند بازگشتن به سوی اوست با توبه و اخلاص عمل.

سعدی و عراقی در دو غزل مشهورشان میگویند «هر كسی را نام معشوقی كه هست / میبرد معشوق ما را نام نیست.» در برخی دیگر از آثار ادبی ما عشق انسانی به انسان دیگر در تجلی به اصطلاح زمینی آن مطرح است مانند منظومه ویس و رامین یا عشقهای میان قهرمانان شاهنامه همچون عشق میان رودابه و رستم یا به ویژه عشق میان بیژن و منیژه. پس از بررسی صفات ذاتی مُثُل، نوبت به تبیین چگونگی ارتباط ایدهها با جهان محسوسات و در نتیجه واکاوی چند اصطلاح کلیدی فلسفهی افلاطون (مانند تقلید، روگرفت، تصویر، بهرهمندی و علیت) میرسد.

فکر میکنم یکی از دلایل اصلی این امر نبود یا کمبود یک زبان فلسفی روشن است که بتوانیم با آن مسائل را بسیار ساده و واضح و به شکلی غیرفنی با عموم مردم در میان بگذاریم. امام صادق (علیه السلام) از قول پدران خویش از پیامبر گرامی نقل می کند که فرمودند: کسی که ماه رمضان روزه بگیرد، شهوت خودرا حفظ کند، زبان خود را نگهدارد و از اذیت کردن مردم خودداری کند، خداوند همه گناهان او را می بخشد. آری، ماه رمضان فرصتی است تا با روزه و عبادت، هوای نفس کنترل شود و طغیان غرایز و کشش های جسمانی، مهار شود و از جسم برای نفس و روح خوشه برچینیم نه آن که در سحر و افطار هم چندان بخوریم و بیاشامیم که گویا در فرصت ماه رمضان نیز از روح و نفس خود نیز برای ارضای هواهای نفس و شهوت خوراک بهره برداری میکنیم.

حملهای بسیار مؤثر بر نقش فلسفه به عنوان جزئی از اسلام از سوی غزالی در کتاب تهافت الفلاسفهاش انجام شد. در این دوره تفکیک میان سنت تحلیلی و قاره ای برای اولین بار در تاریخ فلسفه مطرح شد و به همین دلیل وضعیتی هویتی برای گروهی از فیلسوفان به وجود آمد. همه این ها را به طور مشهود ما در تاریخ غرب حس میکنیم. نگاهی به متون عرفانی و غیرعرفانی سدههای ششم و هفتم ه.ق به خوبی نشاندهنده نگاه منفی سایر جریانهای فکری- سیاسی- اجتماعی به دیدگاههای فلسفی و در راس ایشان ابنسیناست.

ماه شستن عداوتها و کینه ها و عقده ها و حسد ها و سایر رذایل اخلاقی است. امام صادق (علیه السلام) از قول پدران خویش از قول حضرت علی (علیه السلام) نقل می کند که ایشان فرمودند: در ماه رمضان زیاد استغفار و دعا کنید که دعا، بلا را از شما دفع می کند و استغفار، گناهانتان را محو می کند. در این رابطه مهارت دشمن شناسی، مهارت توبه و بازگشت در صورت غفلت و سقوط در مسیر لازم و ضروری است.

وقتی به این پی ببریم که همهٔ مواد از ذرات ریزتر (اتمها و مولکولها) درست شدهاند، و این که جنبش این ذرات پیرو اصول مکانیک است، می توان گرما را به عنوان درجهای که این ذرات به سوی آن رفته یا جنبش مییابند، شناخت. نه از قابلیتهایش، نه از توانمندی و نه از تخصص آن فرد خیلی اطلاع چندانی ندارد. غفران و مغفرت این است که انسان از عذاب و عقاب مصونیت پیدا کند، خدای متعال از تقصیرات او درگذرد، گناه او را بیامرزد و استغفار، تقاضای این وضعیت است از پروردگار با گفتار و کردار.

عبدالرحمان بن بشیر از قول امام علی بن الحسین زین العابدین (علیه السلام) نقل می کند که آن حضرت در ارتباط با ماه رمضان فرمودند: هذا شهر المغفره ماه رمضان ماه مغفرت است. پیامبر گرامی اسلام فرموده اند خدای متعال در سراسر ماه رمضان می گوید: آیا استغفار کننده ای هست تا گناه او آمرزیده شود و به مغفرت برسد؟ پیامبر گرامی اسلام حضرت محمد بن عبدالله ص در توصیف ماه رمضان می فرماید: «وَ هُوَ شَهْرُ اَلْإِنَابَةِ» ماه رمضان ماه انابه است.

در این ماه فصل نوینی از طهارت به روی انسان گشوده می شود. در باب فضیلت روزه ماه مبارک رمضان، علت وجوب سی روز روزه، فواید روزه، مراتب و درجات آن، نیز خصایص ماه مبارک رمضان بحث کرده و در پایان، تعدادی از دعاها و اعمال ماه مبارک رمضان را آورده است. همچنین در جای دیگر فرموده اند: فرشتگان الهی روز و شب برای روزه داران در ماه رمضان طلب آمرزش می کنند.

توجه و اهتمام و به واجبات و پرهیز از گناهان که در زبان دین «تقوا» نامیده میشود، هدف از روزه داری است؛ بنابراین اگر کسی پس از ماه مبارک رمضان دریافت که به این مرحله از خودسازی نرسیده که واجبات را به آسانی انجام دهد و به راحتی از گناه درگذرد، معلوم میشود از ماه رمضان به خوبی استفاده نکرده است. روزه در واقع عملا مقدمه بر جهاد و مبارزه و یک نوع نبرد با نفس و خواهشات آن به حساب می آید و شخص روزه دار با تمرین آن به نفس خود می فهماند که در مقابل مشقات و گرسنگی ها باید مقاومت و استواری را بیاموزد و حوصله و تحمل، شکیبایی و امانتداری را فراگیرد.

امام چهارم حضرت علی بن الحسین (علیه السلام) در صحیفه سجادیه در دعای خویش هنگام رسیدن ماه رمضان، این ماه را شهر الطهور نامیده اند، راغب اصفهانی در توضیح این کلمه در مفردات می نویسد: طهارت دو قسم است طهارت جسم و طهارت روح و کلمه طهور بر وزن فعول در لغت یا مصدر است همچون وضوء و وقود و یا اسم است: اما غیر مصدر همچون فطور که اسم است برای آنچه با آن افطار می شود و یا صفت است همچون رسول و طهور آنگونه که اصحاب شافعی گفته اند از نظر لفظ به معنای مطهر نیست زیرا فعول از افعل و فعل بنا نمی شود فقط از فعل بنا می شود ولی طاهر دو قسم است یکی آنکه طهارت از خودش تجاوز نمی کند.

مثل طهارت لباس که طاهر غیر مطهر است و دیگری طهارتی است که طهارت از خودش تعدی می کند و خدای متعال به همین اساس آب را طهور نامیده است که پاک و پاک کننده است. به تعبیری هم خود ماه پاک است و هم طهارت از آن به انسانها سرایت می کند و آنها را پاک می کند. اگر تنها چیزی که برای ما هست همین جان است، این هم اگر ـ خدای ناکرده ـ در رهن دیگری باشد، آن وقت چیزی در اختیار ما نمیماند، پس ماه مبارک رمضان ماه آزادی است؛ البته در هر فرصتی از فرصتهای سال انسان بتواند استغفار بکند، فکّ رهن میشود، اینجا فرمود: «إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَةٌ بِأَعْمَالِکُمْ فَفُکُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ».

گاهی تعاریف شرعی از ارتداد و کفر آسان گیرانهتر است (برای مثال در نزد اسماعیلیه) و استقبال از تنوع آراء و رویکردها وجه ممیزه بسیاری از جوامع و کشورهای شیعی بوده است. جدای از مناقشاتی که در زمینه مقدمه این ادعا شده که بعدا به این مناقشات اشاره خواهد شد، پاسخ این اشکال، از مباحث گذشته نیز روشن میشود؛ یعنی حتی اگر ادعای مطرح شده در این شبهه مبنی بر امکان حفظ عفاف بدون پوشش شرعی را بپذیریم، حجاب صرفاً برای حفظ ملکه حیا و عفت در زن نیست بلکه عوامل متعدد دیگری مانند حفظ آرامش روانی، بالا بردن ارزش زن در مقابل مردان، جلوگیری از آشفتگی زنان و مردان جامعه، حفظ و تاکید بر هویت اسلامی و …

از نظر قدما حکمت -یعنی حقایق و علومی که قابل دریافت با نیروی عقل است- در وهله اوّل منقسم می شود به حکمت نظری و حکمت عملی؛ حکمت نظری به نوبه خود منقسم می شود به «حکمت الهی» (یا «حکمت علیا»)، و «حکمت ریاضی» (یا «حکمت وسطی»)، و «حکمت طبیعی» (یا «حکمت سفلی»). اما اگر قبول داشته باشیم که این وضع غير قابل تصور است و انسان در عرض مدتی که مشغول کار و تقلا است نیازش به تفریح از هر موقع دیگر بیشتر است.

دیدگاهتان را بنویسید