عنوان مقاله: روابط ایران و چین در عهد باستان)

این ماتریس، برای دولتِ بایدن که خاورمیانه را حدودِ پنج درصد از کلیتِ سیاست خارجی آمریکا می بیند، اهمیتی ندارد. در ماه ژوئیه ی سال 1405 امپراتور سلسله ی مینگ جو دی به جِنگ هه (چِنگ هه؛ دریانوردی مسلمان با نام اصلی حاجی محمود شمس که از خوارزمیان ایرانی – چینی بود) دستور داد که هدایت بیش از 200 کشتی به همراه 20000 نفر مسافر را بر عهده گرفته و از کشورهای حوزه ی اقیانوس آرام غربی و اقیانوس هند بازدید کند. دلیل اصلی که این نویسنده حتی قبل از جشن های خیابانی در تهران، ناکامی برجام را پیش بینی می کرد ناشی از نادیدهِ گرفته شدنِ مسائل بنیادی اختلافاتِ ایران و آمریکا در مذاکراتِ برجام بود. روشِ اصلی این تضعیف ضرورتاً جنگ نیست بلکه کاهشِ تدریجی بنیۀ مالی ایران است، دقیقاً کاری که آمریکا دو سال است نسبت به چین آغاز کرده تا نرخِ رشدِ بنیۀ مالی بیجینگ را بگیرد که البته دیر شده است. از این دیدگاه، اگر اقتصادِ ایران از اقتصادِ جهانی منقطع شود و مانندِ ذره ای معلّق در هوا (Limbo) دورِ خودش بچرخد، به فرسایشِ بنیۀ مالی، تولیدی، درآمدی و اجتماعی ایران خواهد انجامید: آنچه شاید مطابق میلِ دیگرانی هم در منطقه باشد.

صحبت از برداشته شدنِ تحریم ها خود بسیار کّلی و مبهم است و حدود و ثغور حقوقی، توافقاتِ و حل وفصلِ آنها مانند ذرات معلّقِ در هوا هستند. طبعاً بایدن در سِنی نیست که ریسک کند و در هر تصمیمی، میراث خود را در نظر خواهد داشت. قول هایی باید به خاورمیانه داد و کشورهای این منطقه را با فاصلۀ زمانی در انتظار نگاه داشت تا آمریکا بر مسائل مهم بین المللی خود تمرکز کند. در سال 1980، چین سیاست تکفرزندی را به اجرا درآورد تا رشد جمعیت خود را کنترل کند. به نظر می رسد دولت بایدن مسائل منطقه ای و موضوعِ توانِ موشکی ایران را مطرح خواهد کرد ولی به خوبی می داند که اخذِ امتیاز در آنها سهل نیست. باید در نظر داشت که رهیافتِ ترامپ نسبت به چین، هزینه های ناتو، اسرائیل، بلندی های جولان/سوریه، فسخِ توافقات امنیتی با روسیه، موضوعِ ایران، قرارداد نفتا و فروش اسلحه به اعراب، اجماعِ حاکمیتِ آمریکا را در بر داشت. دیپلمات های دولتِ بایدن، دیپلماسی و رفت و آمدهای فراوان برای موضوعِ فلسطین، کرانۀ غربی، ثبات عراق و افغانستان، تشویقِ همکاری اعراب با اسرائیل و مدیریت بحران لیبی و سوریه را دنبال خواهند کرد اما خود را درگیر این بحران های تمام نشدنی نخواهد کرد مگراینکه موضوع حالت امنیتی به خود بگیرد.

ظاهراً انتخاباتِ نخست وزیری چهارمی در اسرائیل در حال شکل گیری است ولی نتیجۀ آن هرچه باشد تغییرات پارادایمتیک (Paradigmatic)در نگاهِ اسرائیل به منطقه ایجاد نخواهد کرد. اساس تصمیم گیری درمنافع کلان، لابی های شرکت های بزرگ و مصالحِ دستگاه امنیتی – نظامی است. تا زمانی که صرافیهای دولتی چین، معاملات ارزی را بر اساس نرخ اعلامشده دولت انجام دهند، این نرخ اعلامشده نرخ واقعی ارز چین خواهد بود. آنچه می تواند بالانس این معادلات را بر هم زند، بازگشایی ناگهانی و کاملِ روابط دیپلماتیک ایران و عربستان است که احتمالاً اسرائیل نهایت تلاش خود را برای جلوگیری از تحقق آن به کار خواهد گرفت. نقطۀ مرکزی استراتژی اسرائیل نسبت به ایران، معلّق گذاشتن حکمرانی مطلوب و رشد اقتصادی ایران است به طوریکه از جمع شدن مازاد (Surplus) جلوگیری کند تا در پروسه ای، «ایرانِ متخاصم» به «ایرانِ تیپ پاکستان (منتقد غیرعملی اسرائیل)» تبدیل شود. توجه بیشتر چین به کشورهای درحالتوسعه و نگرانی فزاینده این کشور در مورد امنیت انرژی و امنیت غذایی از جمله این فرصتها است. احتمالاً اولین قدمِ دولت بایدن اخذ تاییدیۀ سازمانِ بین المللی انرژی اتمی از بازگشت ایران به مفادِ فنی برجام خواهد بود که خود تحقیقاً 4-6 ماه به طول خواهد انجامید.

همینکه دولت بایدن از توقفِ برنامه هسته ای ایران اطمینان یابد، به هدفِ خود در استراتژیِ کلانِ سیاست خارجی آمریکا دست یافته است و هیچ عجله ای برای حل و فصل مسائل دیگر ندارد. بی دلیل نیست که نیم طبقه ای از وزارت خزانه داری آمریکا حتی در دورۀ اوباما، تحریم های ایران را مدیریت می کرد و می کند. به طور کلی جمعیت می خواستند ایده های جدید و دانش جدید را از سایر کشورها جذب کنند، هنگامی که چین از این دانش جهان محروم بود. آمریکا در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران از چه جایگاهی برخوردار است؟ میانگین طول عمر مردان در روسیه تنها 58 سال است. این تحولات، چالش های فراوانی را پیش روی نه تنها دولتِ بایدن بلکه حاکمیتِ اقتصادی -سیاسی – امنیتی آمریکا قرار می دهد. روندِ احتمالی این توافقات نیز، تابعِ انتخابات ریاست جمهوری و سیاست گذاری های کوتاه مدت و میان مدت ایران خواهند بود. حتی اگر ایران بتواند قدری نفت بفروشد و بعضی منابع مالی به دست آورد، موضوع پروژه های مشترک و سرمایه گذاری خارجی به مراتب جدی تر است.

دیدگاهتان را بنویسید