رقابت ترکیه و ایران بر سر افغانستان

این مناقشۀ آبی در مرزهای ایران و افغانستان رخ میدهد ـــ جاییکه رودخانۀ هلمند همچون رشتۀ حیات از میان دو سرزمینِ آشوبزده میگذرد. او درست بیرون شهر زرنج مرکز ولایتِ نیمروز زندگی میکند ـــ شهری با بناهای گلی و مردان خشن؛ سرزمین جاسوسان و فرصتطلبان. حزب اپوزیسیون دولت اردوغان، سیاست او را در افغانستان به باد انتقاد گرفته و اعلام کرد نظامیان ترکیه هر چه سریعتر باید افغانستان را ترک کنند. امریکا همچنین به صندوق بینالمللی پول فشار وارد کرد تا دسترسی کابل به ۴۴۰ میلیون از سرمایهاش در این صندوق را مسدود کند تا اینکه افغانستان برخی شرایط خاص را بپذیرد. براساس برخی نقلقولها، این تانک در جنگ ایران و عراق نشان داد مشکل جدی ضعف تحرک دارد و در عملیات نصر چندین عراده تانک بدون حرکت مانده و رها شدند. حمایتهای آمریکا و غرب از صدام در مصاحبههای برخی از فیلمسازان آمریکایی نیز فاش شده است. احتیاج مبرمی که به بنزین هواپیما برای مقاصد جنگی بود از اینجا آشکار می شود که؛ در سال 1945.م یکی از مدیران شرکت نفت عازم آمریکا گردید که دستگاه ها و کارخانه های مربوط به آن را خریداری نماید. پس از آن دبیرکل گزارش نتایج این سفر رادر ۱۷ آذر/ ۸ دسامبر همان سال ، در جلسه ای خصوصی به اطلاع اعضای شورای امنیت رساند.

عراق بلافاصله پس از تصویب قطعنامه ۵۹۸، با ارسال نامه ای به دبیرکل ، قطعنامه مذکور را پذیرفت ، اما ایران ، بدون مخالفت با قطعنامه ، با آتش بس موافقت نکرد (سازمان ملل متحد، ۱۹۸۸، ص ۱۹۳؛ بهداروند، ص ۲۱۹).پس از تصویب قطعنامه ۵۹۸، به دنبال درخواست دولت کویت از امریکا و شوروی برای حفاظت از نفتکشهای این کشور، که در معرض بیشترین مخاطرات قرار داشت ، اولین کاروان از نفتکشهای کویت در ۳۰ تیر ۱۳۶۶/ ۲۱ ژوئیه ۱۹۸۷ وارد خلیج فارس شد. در این قطعنامه ، که جنبه توصیه ای داشت ، بار دیگر از تشدید حملات به مناطق غیر نظامی ، حمله به کشتیهای بی طرف و هواپیماهای کشوری و استفاده از سلاحهای شیمیایی ابراز تأسف و از طرفین خواسته شد آتش بس را رعایت ، و مبادله جامع اسیران را آغاز نمایند و همه جنبه های منازعه را با میانجیگری حل و فصل کنند. اگر ترکیه بتواند قدرت نرم خود را در افغانستان حفظ کند، جایگاه ترکیه در ناتو افزایش یافته و فصل جدیدی در روابط آنکارا و واشنگتن گشوده خواهد شد. از سوی دیگر، ترکیه قصد دارد با تاثیرگذاری بر سیاست خارجی طالبان، فشار را بر کشورهایی نظیر ایران، روسیه، چین و عربستان سعودی که به دنبال نفوذ در افغانستان هستند، افزایش دهد.

شی جینپینگ، رییسجمهوری چین در سال ۲۰۱۵ به پاکستان سفر کرد و کریدور چین و پاکستان را کلید زد. در اواخر 1365 ش، کویت از پنج عضو دائم شورای امنیت برای همرُوی نفتکشهای این کشور دعوت کرد (کردزمن، 1988، ص 309ـ360؛ درودیان، 1376 ش، ص 179). در اول مرداد 1366، نخستین کاروان نفتکشهای کویتی با همرُوی کشتیهای جنگی امریکایی پس از طی مسافتی در نزدیکی جزیره فارسی به مین برخورد کرد و یکی از نفتکشهای کویتی بهشدت آسیب دید ( روزشمار جنگ ایران و عراق ، کتاب50، ص 62). دو ماه بعد، یک کشتی ایرانی بهبهانه اینکه مشغول مینگذاری در خلیجفارس بوده است، هدف حمله بالگردهای امریکایی قرار گرفت. و، اما از دیدگاه مسکو مهمترین مساله در افغانستان این است که این کشور آنقدر بیثبات شود که بتواند بیثباتی را به داخل مرزهای روسیه صادر کند. بنابراین تاثیر اقتصادی جنگ بسیار از مرزهای اوکراین فراتر رفته است. پراکندگی جمعیتی، قومیتهای قبیلهای و هویتهای فرقهای گوناگون در این کشور موجب شده است، شکل دادن یک اجتماع و اتحاد در افغانستان بسیار دشوار باشد.

کمتر از یک هفته، نیروهای ارتش و مردم اندیمشک عراقی ها را از کنار رود کرخه عقب زدند. حضور آلمان ها مستمسکی بود که انگلیس خود بتواند ایران را اشغال و از منافع خویش من جمله منافع نفتی دفاع کند. حال آیا آنها قادر به عملی کردن تهدیدهای خود هستند؟ از دیدگاه مسکو چشمانداز تاسیس امارت اسلامی شبیه به آنها در افغانستان در این کشورها و مناطق، به هیچ عنوان دور از ذهن نیست. ترکیه همچنین میتواند بین طالبان و واشنگتن به عنوان یک میانجی ایفای نقش کند و در مواقع بحران ابتکار میانجیگری را در دست بگیرد. طالبان از مبارزه شورشیان مسلمان در کشمیر تحت کنترل هند حمایت میکند و ترکیه هم روابط مستحکمی با گروه مسلمان جبهه مردمی هند و گروه شورشی جماعت اسلامی در کشمیر برقرار کرده است. دولت آمریکا بیشترین حمایت را از رژیم جعلی صهیونیستی کرد. علاوه بر این اینکه ترکیه به لیبی، عراق و سوریه نیروی نظامی اعزام کرده است، این کشور پایگاههایی نظامی در قطر و سومالی دایر کرده و در درگیری نظامی سال گذشته میان ارمنستان و آذربایجان نقش تاثیرگذاری ایفا کرد.

دیدگاهتان را بنویسید