جنگ عراق با ایران

کشورمان از نقطه تمرکز فشار آمریکا خارج شد؟ پس از هشت شبانه روز درگیری سنگین ، قرارگاه قدس ، آخرین نقطه ای که عراق همچنان به حفظ آن امیدوار بود، فروریخت و نیروهای عراق مجبور شدند تا نهر جاسم ، سومین رده دفاعی در شلمچه ، عقب نشینی و جزایر بوارین را تخلیه کنند (اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۲۸۱). نیروهای عمل کننده خطوط دفاعی نیروهای عراقی را درهم شکستند و در شرق نهرجاسم مستقر شدند (اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۲۸۵؛ درودیان ، ۱۳۷۶ ش ، ص ۱۷۴). در واقع آنها در صلح جدی نبودند و در مقام کسب فرصت برای بازسازی بنیه دفاعی و نظامی خود بودند (اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۲۶ـ۲۷)؛ ضمن اینکه مطالبه مشروع ایران فقط با عقب نشینی کامل عراق از ایران و اعلام متجاوز بودن آن کشور و پرداخت غرامت به ایران تأمین می شد. چهار روز بعد نیز اعلام کرد که حدود ۱۴۰ کیلومترمربع دیگر از مناطق نزدیک موسیان را تصرف کرده است . پرسش مهمی که شاید ذهن بسیاری از تصمیم گیران، تحلیلگران، کارشناسان و حتی عامه مردم را به خود مشغول کرده این است که حمله روسیه به اوکراین و بحران شرق اروپا چه پیامدهای مثبت یا منفی برای ایران خواهد داشت؟

برخلاف پروپاگاندای رسانه­ای ایجاد شده علیه دولت در ساعات گذشته، آنچه در نگاه منصفانه به مواضع قوه مجریه ایران در این جنگ مشهود است، عدم شتابزدگی در بحرانی پیچیده است که طرفین آن نیز به دلیل همین پیچیدگی در هرگونه واکنشی محتاط هستند، اروپا و کاخ سفید قصدی برای اعزام نیروهای ناتو به اوکراین ندارند، دبیرکل سازمان ملل از روسیه می­خواهد به رسم انسان­دوستی جنگ را متوقف کند، چین هم از روسیه خواسته است بحران را از طریق گفت­وگو حل کند. در عین حال امام خمینی ، سه روز پس از آزادسازی خرمشهر، در ۶ خرداد ۱۳۶۱ در جلسه شورای عالی دفاع و سران ارتش و سپاه ، به رغم رد هرگونه توقف و آتش بس در جنگ ، با ورود نیروها به خاک عراق مخالفت کردند و این اقدام را سبب برانگیختن تعصب دولتهای عربی و حمایت صریح آنها از صدام و فضاسازی برای تبلیغات گسترده بر ضد ایران دانستند، هر چند پس از استماع دلایل نظامیان مبنی بر لزوم ادامه جنگ و ضرورت ورود به خاک عراق ، سرانجام استدلال آنها را پذیرفتند (هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳ـ۲۷۴).در مورد پیشنهاد غرامت نیز اگرچه اظهارنظرهای مختلفی مطرح شده و آمار و ارقام مختلفی (از ۲۵ تا ۱۵۰ میلیارد دلار) ارائه گردیده (درودیان ، ۱۳۸۴ش ، ص ۲۰۸؛ نیز رجوع کنید به پارسادوست ، ۱۳۷۱ ش ، ص ۴۸۸؛ همو، ۱۳۷۸ ش ، ص ۲۱)، اما تاکنون هیچ سند معتبر و مشخصی ارائه نشده است و به گفته مسئولان و تصمیم گیرندگان جنگ ، این گونه مطالب ، در حدّ شایعه و اظهارات رسانه ای بوده است نه سند رسمی (رجوع کنید به هاشمی رفسنجانی ، ص ۲۷۳؛ درودیان ، ۱۳۸۴ ش ، همانجا).

هر چند ارتش عراق در سلسله عملیات ایران در جبهه شمالی آسیبهای فراوان دید، درگیری نیروهای ایران در پدافند گسسته جبهه های متعدد سبب شد تا قدرت واکنش آنها در برابر هجوم ارتش عراق به فاو کاهش یابد. آنها با عبور از رودخانه بهمنشیر وارد کوی ذوالفقاری آبادان شدند، اما مقاومت مردمی آنها را مجبور به عقب نشینی کرد و متجاوزان در شمال رودخانه بهمنشیر استقرار یافتند (درودیان ، ۱۳۸۰ ش ب، ص ۳۰ـ۳۱؛ ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس ، ج ۱، ص ۱۳۱ـ۱۳۲). در ۱۹ شهریور ۱۳۵۹، دولت عراق اعلام کرد که حدود هشتاد کیلومتر از سرزمینهای مورد منازعه در قصرشیرین و روستاهای سیف سعد و زین القوس را به تصرف درآورده است . بنا بر شواهد و قرائن ، صدام حسین از آمادگی لازم برای حمله به ایران برخوردار بود و با اعلام رسمی لغو یک جانبه قرارداد الجزایر، دستور هجوم سراسری ارتش عراق به ایران را در ۳۱ شهریور ۱۳۵۹ صادر کرد ( روزشمار جنگ ایران و عراق، کتاب ۴، ص ۱۹؛ درویشی ، ص ۱۴۷؛ در باره انگیزه های سیاسی صدام در حمله به ایران رجوع کنید به بخش اول مقاله ).در روز اول جنگ ، ارتش عراق برای تأمین اهداف نظامی خود در جبهه جنوب ، صد درصد ادوات و چهل درصد توان نظامی خود را به کار گرفت ، ولی پس از ناکامی در جبهه میانی ، توان نظامی خود را در جبهه جنوب (خوزستان ) متمرکز نمود (محسن رشید، ص ۲۰).

در پاسخ ناوچه «سیمپسون» (به انگلیسی: USS Simpson) چهار موشک ریم-۶۶ استاندارد شلیک کرده و در همین میان ناو «وین رایت» هم با پرتاپ دو «موشک استاندارد» این حمله را پی گرفت. زمینه های تجاوز نظامی عراق به ایران با خریدهای تسلیحاتی عراق و نقل و انتقال آنها در منطقه ، از اوایل فروردین ۱۳۵۹ شکل گرفت و در شهریور همان سال ، با تجاوز عراق به حریم هوایی ایران جنگی طولانی آغاز شد (جوادی ، ص ۹). شوروی از روابط نزدیک با عراق، در سطح منطقه نیز منافعی بهدست آورد و مناسباتش را با مصر، که از تأمین کنندگان اسلحه برای عراق بود، و نیز با کشورهای خلیجفارس، مانند عمان، امارات متحده عربی و کویت، بهبود بخشید و موافقتنامههایی برای تحویل سلاحهای خود به کویت منعقد کرد (مصباحی، ص 225ـ229؛ برای آگاهی بیشتر از وضع منابع تسلیحاتی ایران و عراق رجوع کنید به کردزمن و واگنر، ج 2، ص 49، جدول). سپس معاون وزیر خارجه هند، به عنوان میانجی ، رقمی بین سی تا پنجاه میلیارد دلار را پیشنهاد کرد. سپس نیروهای عراقی در ۱۹ مهر ۱۳۵۹ از کارون عبور کردند و پس از قطع جاده اهواز ـ آبادان ، آبادان را محاصره کردند. سپس در ۲۸ شهریور، ایران در درگیری با نیروهای عراقی ، دو جنگنده اف ـ ۴ خود را از دست داد (کردزمن و واگنر، ج ۲، ص ۳۰).

دیدگاهتان را بنویسید