تحقیق عوامل مؤثر در تربیت کودک از دیدگاه اسلام

بدون شک همسر در وجود فرزند آینده تأثیر بسزائی دارد، زن می تواند در هر دو عامل تأثیر گذاشته، هم خصایص گذشتگان را منتقل سازد و هم به عنوان یک عامل بیرونی در کیفیت تربیت فرزند آینده بالاترین آثار را ایجاد کند؛ لذا باید در انتخاب همسر دقّت نمود و کسی را انتخاب کرد که دارای فضایل و ویژگی های نیکو باشد. در آن جوامع زندگی افراد بیشتر مبتنی بر دو دوره کودکی و بزرگسالی بوده است. نقش مدرسه در رابطه با ارزشها و تعلیم و تربیت اخلاقی در واقع به پاسخ دو سؤال اساسی کمک مینماید. تبیین ارزشها (ValuesClarification) نیز رویکردی است که بسیار مورد توجه اندیشمندان واقع شده است.

کارهائی که بصورت بازی از اطفال سرمیزند و ما آنرا بیهوده و بیمعنی میپنداریم ممکنست در مرحلۀ تعلیم و تربیت مورد استفاده واقع شود و از روی آن تمایلات آنها را تشخیص دهیم. پس از آن ، در سال 1350 ، علاوه بر تعلیمات ابتدایی تعلیمات راهنمایی هم اجباری شد و در قانون تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و نوجوانان ایرانی مصوب 1353 مقرراتی راجع به تعلیمات و آموزش و پروش اطفال و نوجوانان به تصویب رسید که والدین را از جلوگیری از تحصیل فرزندان ممنوع می ساخت و برای متخلفان پرداخت غرامت و مجازات حبس پیش بینی نمود .

آرى، چه بسیار والدینى كه سالها پیش بدرود حیات گفتند، ولى به سبب فرزندان و یادگاران صالح و شایسته، همچنان نامشان زنده و یادشان گرامى است و نداى «خدایش بیامرزد» مؤمنان هدیه روحشان است. کودک امروز شما، جوان آینده است و آینده در دست تکنولوژی هایی است که ناآگاهی و بی اطلاعی از آن بسیار مخرب تر از آشنایی و فهم معذوریت هایش است. اسلام از همان آغاز تولد دوران دوم کودکی، دستور میدهد که آثار بلوغ زودرس را باید در کودک از بین برد و لذا چنین دستوری را برای والدین ارائه نموده است.

از نظر اسلام احترام به فرزند چگونه است؟ تربیت فرزند در اسلام مهم است. فراموش نکنید، رفتارهای کوچک شما در شکل گرفتن شخصیت فرزند بسیار موثر است و نباید با تکرار مداوم این جملات که کودک چه کسی را بیشتر دوست دارد، از او شخصیتی حسود ساخت. بهتر است پدر و مادر چگونه رفتار کردن با کودک را به اتفاق هم بیاموزند تا فشار آن بر دوش یکی از آنان سنگینی نکند.

از نظریات روان شناختی مثل آنچه فروید درباره عقده ادیپ و میل به غلبه بر پدر و این طور حرف ها گفته، بگیرید تا نظریات سنتی که نقش پدر در تربیت فرزند را تنها ژنتیک پنداشته و عامل ثانویه در رشد او قلمداد می کند؛ همه به یک چیز اذعان دارند و آن جایگاه پدر در خانواده است. شخصیت و استقلال خود را دوست دارند. همچنین آنها باید برای نوادگان خود وقت بگذارند و گوش شنوا برای حرف هایشان داشته باشند.

بسیاری ازافراد ، زمانی که بچه هایشان گریه یا بی تابی کردند،آنها را می ترسانند تا ساکت شوند و آرام بگیرند. اگر فکر می کنید در مسیر استفاده از برخی ابزارهای روز باید محدودیت هایی برای کودک ایجاد کنید، دلیل این محدودیت را برای او توضیح دهید تا قانع شود. پس نباید مقابل کودک از سوی پدر و مادر مورد مواخذه قرار گیرند و همین اتفاق نباید بالعکس از سوی پدربزرگ و مادربزرگ نسبت به پدر و مادر رخ دهد. پدربزرگ ها و مادربزرگ ها باید در میانه مسیری بایستند که یک سوی آن بی توجهی به تربیت نوه و قهر با پدر و مادر در امر تربیت است و سوی دیگرش ایفای نقش پدری و مادری و فاصله گرفتن از جایگاه مشاور.

در این جا تنها به نوع حرکت و انواع آن توجه داریم اما حوزه های مختلف حیات اخلاقی باید به تفکیک ملحوظ باشد تا حرکت به سوی آن در همه حوزه ها و به صورت جامع پدید اید. علاوه بر این ، از جهت روحی و روانی نیز اطفال و نوجوانان نیازمند مراقبت هایی هستند تا با تربیت صحیح روحی و اخلاقی استعدادهای مفید آنها شکوفا شده و از انحرافات اخلاقی مصون بمانند . در این مقاله قصد داریم به بررسی نقش دولت در تربیت اطفال و نوجوانان بپردازیم .

نظر به این که تربیت اطفال منحصرا جنبه فردی و خانوادگی نداشته و نحوه تربیت اطفال در سرنوشت جامعه نقش اساسی دارد ، لذا دولت و سازمان های اجتماعی نباید در تعلیم و تربیت اطفال و نوجوانان بی تفاوت باشند . در مراحل اولیه زندگی و در سنین پایین ، تنها پدر و مادر مکلف به تربیت اطفال و نوجوانان هستند ؛ اما در مراحل بعدی زندگی ، دولت و سازمان ها و ارگان های عمومی نیز در این امر مهم مداخله می کنند . با توجه به ارزش نقش دولت در تعلیم و تربیت اطفال ، در سال 1322 اولین قانون راجع به آموزش و پرورش عمومی اجباری و مجانی در ایران به تصویب رسید و تعلیمات ابتدایی اجباری شد .

علاوه بر این ، قوانین مختلف دیگری نیز در این زمینه به تصویب رسیده اند که ناظر بر اهمیت نقش دولت در تربیت اطفال و نوجوانان می باشند . بنابراین، لازم است دولت از طریق آموزش و پرورش عمومی و همگانی در مراحل مختلف ابتدایی ، متوسطه و عالی مداخله داشته باشد و از طریق وسایل ارتباط جمعی نیز این وظیفه مهم اجتماعی را انجام دهد . علاوه بر این ، یکی از مهم ترین حقوق ملت در قانون اساسی به موجب اصل سی ام قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران ، آموزش و پرورش عمومی اطفال و نوجوانان است که بر اساس این اصل ، دولت موظف گردید وسایل آموزش و پرورش رایگان را برای همه ملت تا پایان دوره متوسطه فراهم سازد و وسایل تحصیلات عالی را تا سر حد خودکفایی کشور به طور رایگان گسترش دهد .

بنابراین ، ابتدا به بیان کلیاتی در خصوص تربیت اطفال و نوجوانان پرداخته و سپس نقش دولت در تربیت اطفال و نوجوانان را بررسی می کنیم . پدربزرگ ها و مادربزرگ ها می توانند در قالب بازی، ساختن کاردستی یا خواندن داستان های جذاب، انتقادهای احتمالی خود از نوه را غیرمستقیم بیان کنند چراکه مهم ترین توصیه روان شناسان به پدربزرگ ها و مادربزرگ ها این است که سعی نکنند با نصیحت مستقیم و سخنرانی های طولانی که شاید به ظاهر با سکوت تائیدآمیز کودک همراه باشد نوه را از خود دور کنند.

کودک هم برای پدر و مادر و هم برای پدربزرگ و مادربزرگ نقشی حمایتی قائل است و اختلاف میان آنها در حضور کودک، ناگهان او را دچار خلأ عاطفی و بحران حمایتی می کند. از یاد نباید برد که پدربزرگ ها و مادربزرگ ها نقشی هویت ساز برای کودکان دارند. باید دانست، کودکان هم به اندازه بزرگسالان از والدین خود انتظار توضیح و دلیل دارند. امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند: «علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئة برایها»؛ به کودکان تان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.

بنابراین برای آن که بتوانیم کودکی آگاه و در عین حال باهوش نسبت به علوم و ابزارهای روز داشته باشیم ، ابتدا باید به عنوان پدر و مادر، آگاهی خود از تکنولوژی های جدید را بالا ببریم تا کودک برای استفاده از این دست ابزارآلات متکی به راهنمایی ما باشد. همه چیز به نوع رفتار شما بستگی دارد؛ یعنی شما با استفاده از قدرت پدر و مادر بودن خود میتوانید بیشترین و در عین حال بهترین تاثیر را بر رفتار فرزند خود داشته باشید.

به مرور میتوانید به او بیاموزد این رفتار، دیگران را ناراحت یا عصبانی میکند. البته لازم به ذکر است که این نکات، نکاتی کلی و بسیار مهم در بحث تربیتی چه درمورد پسر و چه درمورد دختر است و باید قابل توجه والدین قرار بگیرد. در مورد شیوه تربیتی خود تا حد امکان با کودک مشورت کنید. هر گونه ادراکی که در حد توانائی ذهنی به کودک ارائه شود، به سرعت آن را جذب میکند. تلاشهای پیاژه و کهلبرگ برای طبقهبندی مراحل رشد اخلاق با نظریههای یادگیری اجتماعی و روان تحلیلگری در تضاد محسوس است؛ چرا که با تأکید بر اکتساب تواناییهای ذهنی و سطوح درک، معتقد به همراهی آن با رشد عاطفی میباشند.

این نظریه مانند نظریه یادگیری اجتماعی، دیدگاهی لذّتگرایانه درباره ماهیت انسان دارد. سپردن مسئولیت های مناسب سن کودک مانند کمک کردن در چیدن میز صبحانه، بستن بند کفش و سایر مسئولیت هایی از این دست ، باعث تقویت حس مسئولیت پذیری درکودک می شود. پس رقابت منفی با آنها را کنار گذاشته سعی نکنید حس مثبت نوه به خودتان را به بهای بدبینی به طرف مقابل بخرید. تربیت اطفال اولین وظیفۀ مدرسه اینست که اطفال را بوسیلۀ تعاون و همکاری در کارهای عادی،با زندگی اجتماعی آشنا سازد و حس همدردی را که در آنها نهفته است بپروراند و ظاهر سازد.

میتوان بوسیلۀ این حرکات و بازیهای کوچک اطفال را برای کارهای بزرگتر که در زندگی از انجام آن ناچارند مهیا ساخت. او از تربیت، اجتماعی شدن انسان را میخواهد و دیدگاهش بر اصل «وجدان جمعی» استوار است. به این ترتیب در نظام های نوین تربیتی، دیگر تفکیک های سفت و سخت میان وظایف مادری و پدری وجود ندارد و این ایده که پدر باید تامین نیازهای مادی را بیرون از خانه دنبال کند و مادر در درون خانه تربیت و پاسخ به نیازهای عاطفی را دنبال کند، بشدت کمرنگ شده و اتفاقا گاه تاکید می شود که پدران می توانند نقش موثرتری در تربیت فرزند و تقویت عواطف او ایفا کنند.

دیدگاهتان را بنویسید