تحقیق عوامل مؤثر در تربیت کودک از دیدگاه اسلام

بهرهمندی والدین از قدرت و ثبات کلمات نقش مهمی در رشد و تربیت صحیح فرزندشان دارد. دوران کودکی یکی از مراحل مهم از مراحل زندگی بشر محسوب میشود و این مرحله نقش بسیار مهمی در سرنوشت انسان دارد چرا که رفتار آدمی در دوران بزرگسالی نشأت گرفته از چگونگی تربیت در دوران کودکی است مطالبی که پیرامون عوامل مؤثر در تربیت کودک نوشته شده به صورت پراکنده و بیشتر تخصصی جمعآوری شده است. واژه اخلاق اجتماعی در اطلاق عرفی خود به ارتباط فرد با فرد دیگر انصراف دارد و علی القاعده روابط انسان با اعضای خانواده را نیز در بر می گیرد اما از آنجا که خانواده محل تلاقی فرد و اجتماع و مهم ترین کانون رشد اخلاقی انسان است و نیز بستر پیدایش روابط منحصر به فرد همسری، فرزندی، پدری و مادری است که هر یک، اخلاقیات ویژه خود را تولید و مطالبه می کند و در واقع خانواده کارکرد منحصر به فردی در شکل گیری شاکله اخلاقی فرد دارد که جدا از شوون فرد و روابط وی با دیگر عناصر اجتماعی است.

تربیت اخلاقی نیز فعالیتی اختیاری و ارادی است و بی تردید اهداف و غایت هایی را دنبال می کند. یکی فردی که در دوران کودکی و نوجوانی آگاهی و تربیت مذهبی به او نداده اند و دیگر فردی که تربیت مذهبی دوران کودکی اش با خشونت و سختگیری توأم و همراه بوده است و یا کودک را در عین نفهمیدن مسئله ای وادار به عمل کرده اند. اصحاب این رویکرد تلاش کردهاند از این گزاره محوری، همه فضایل اخلاقی را استخراج کنند و این فضیلت را باب تحلی به فضائل دیگر مانند بزرگواری، بزرگمنشی، کرم، سخاوت، شجاعت، غیرت، ایثار، مدارا، مردمنوازی، عیبپوشی، عفو، امانتداری، صداقت، حمایت از مظلوم، مقاومت در برابر ظالم، ترحم بر ضعیفان و اعانت بینوایان دانستهاند.

این انسان بزرگ همانطور كه خود در همه ابعاد و خصوصیات انسانی اش برجسته و ممتاز و الهام بخش است، همسر و فرزندانش نیز چنین هستند. امام سجاد(ع) در این بخش از سخنان خود فرزند را جزئى از وجود انسان و پاره تن او مىخواند. گاهی از مسئولیت فرزند پروری خود فاصله بگیرید و زمانی را به کارهایی اختصاص دهید که شمارا در مقام یک انسان( یا زوج ) خوشحال میکند.

بنابراین عمده توجهات تربیتی باید بر این موضوع قرار یابد و درست بههمین جهت است که معرّفی خدا و بیان صفات او بخش عمدهای از میراث وحیانی دین را به خود اختصاص دادهاست. لباسهای زیر نباید زبر و از الیاف پلاستیک باشد بلکه باید از جنس نخ پنبهای باشد. باز میگردیم به بحث آیهی مربوطه: انسان در داشتن چشم، گوش و زبان شبیه حیوان است، ولی کیفیت و هدف بهرهبرداری انسان از نعمتها باید بهتر و بیشتر باشد و گرنه همچون حیوان، بلکه پستتر از آن خواهد بود. بنابراین، در امر ظریف تربیت، همراه با تلاش خستگى ناپذیر و پیوسته، هماره باید از آفریدگار یارى خواست.

گرایش دیگر که در بین عارفان مورد توجه قرار گرفته است، معرفت است که عارفان مسلمان مدار معرفت الله را شاه کلید تعالی انسان دانسته و در اخلاق بندگی بدان اصرار ورزیدهاند. منظور شما این است که برای رسیدن به استراتژی اخلاق اجتماعی، گرایش های متفاوتی وجود دارد که هر کدام بر یک نکته تاکید دارند؟ در میان همه اهداف چیزی وجود دارد که بالاتر از آن برای هیچ کس تصورشدنی نیست و نسبت به هر چیز دیگری جنبه تقدس دارد یا می تواند داشته باشد. علم بشر، با همه پیشرفتى كه دارد، هنوز در شناخت رموز ابعاد وجودى انسان توفیق كامل نیافته است.

حتی مناسبات میان عبد و مولی را از این دریچه تبیین کردهاند که «نعمت خدا خوردن و معصیتش نمودن اوج ناجوانمردی و نمکناشناسی است. لطفا ،رویکردهای مبتنی بر اخلاق بندگی را نیز توضیح و تبیین بفرمائید؟ بسیاری از بزرگانِ تربیت و عرفان نیز به استناد کثیری از روایات شیعه بر احسان به مردم، خدمت به دیگران و قضای حوائج مؤمنان تأکید داشتهاند. رویکرد دعایی، مناجاتی از میان گزارههای فراوان اخلاق بندگی بر ارتباط با خدا تأکید ورزیده است. این محورها عبارت است از:- ادب نیكو؛ (من حسن الادب)- خداشناسى؛ (والدلالة على ربه)- اطاعتخداوند؛ (والمعونة على طاعته)والدین باید دراین سه محور(اخلاق، اعتقادات و پیروى عملى از شرع مقدس) انجام وظیفه كنند.

چون انسان موجودی ذی شعور، مختار و هدفمند است و تمام فعالیت های او و تمام تلاش های تربیتی باید در راستای هدایت انسان به سوی هدف نهایی او باشد، لذا هدف تربیت اخلاقی هم باید به سمت هدف نهایی خلقت انسان باشد. این کتاب از چهار بخش تشکیل شده است که قدم به قدم، نحوه رفتار صحیح با کودک را مورد بررسی قرار میدهد. این اصل جوهره ی اساسی رفتار یک فرد دین دار را تشکیل می دهد و مهم ترین اصل ایجاد تمایز تربیت دینی از دیگر رویکردهای تربیتی به شمار می آید. پارهای از راهبردهای تربیتی بر اخلاق اجتماعی تمرکز یافته و معتقدند این گزینه، نقش محوری در تربیت انسان دارد به صورتی که اگر رابطه با سایر انسانها اصلاح شود بسیاری از مشکلات اخلاقی و تربیتی در دیگر حوزههای شخصیت انسان اصلاح خواهد شد.

قبل از آنکه هدف تربیت اخلاقی را بیان کنیم، لازم است به ابهامی که در اینجا مطرح است اشاره، و آن ابهام را برطرف کنیم. ناقص بودن)، در تمامی ساختارهای لفظی به معنای برجسته و متورم شدن چیزی از درون و سپس افزوده شدن بر آن است. یعنی معتقدند برای تربیت مؤثر و ایجاد تحول پایدار، متربی باید خود را در مقام مربی و مصلح احساس کند. هدف از تربیت کودکان، باید آموزش احترام گذاشتن متقابل به آن ها و آماده کردن آن ها برای پیروی از قوانین اجتماعی است و فرقی نمی کند که کدام شیوه تربیتی را بکار می برید.

صاحبان مکاتب و ادیان و متخصصان شاخههای مختلف علوم انسانی پاسخهای گوناگون دارند: برخی از جامعهشناسان گفتهاند: تربیت عبارت است از پرورش عضوی مفید برای جامعه. برخی نیز بر ایجاد روح حماسی، شور انقلابی، شهادتطلبی و احساس مسئولیت نسبت به اصلاح محیط اجتماعی انگشت نهاده و آن را به عنوان محور تربیت اسلامی معرفی کردهاند. برخی از اندیشمندان و مربیان بر اخلاق بندگی به عنوان مرکز ثقل فعالیتهای تربیتی تأکید کردهاند و به استناد روایات معتقدند تمرکز و اهتمام بر این نقطه کانونی به اصلاح سایر ابعاد انسانی نیز خواهد انجامید که در اینجا نیز رویکردهای گوناگونی همچون دعا، مناجات و ارتباط با خدا، معرفت الله، اشاره کرد.

اما در زمینه مهر ورزی این اخلاق مسیحی است که گوی سبقت را ربوده است و در میان انبوه گزارههای اخلاق اجتماعی بر مهرورزی و محبت به دیگران تأکید شده است. شكر نعمت فرزند، درست انجام دادن وظیفه بزرگ و سنگین تربیت است. اگر والدین مسؤولیت خود را درست انجام دهند، شایسته پاداش الهى مىشوند؛ و اگر كوتاهى كنند، كیفر در انتظارشان خواهد بود. وانك مسئول عما ولیته.فرزندان ودیعههاى الهى و از بزرگترین نعمتهاى پروردگارند.

از کودک هفت ساله خود انتظار نداشته باشید که پا به پای شما در راهپیمایی ها شرکت کند و چون شما شعار دهد. «تفاوت میان این دو آیه (سوره نساء و مائده) آن است که این آیه (مائده) سفارش می کند که کینهها و دشمنیها شما را منحرف نکند ولی درسورهی نساء میفرماید، علاقهها و وابستگیها شما را از مرز عدالت خارج نکند.» (تفسیرنمونه، ج 4، ص 301) کمتر مسالهای است که در اسلام به اهمیت عدالت نباشد.

آنها خواسته یا ناخواسته این مسئولیت بزرگ را بر دوش دارند و ضرورى است كه، ضمن باور كردن این مسؤولیت و اهمیت والایش، جهت انجام دادن درست آن، خود را به ابزار لازم مجهز كنند و با استعانت از خداى منان و عزمى راسخ آن را به انجام رسانند. ومضاف الیك فى عاجل الدنیا بخیره و شره .كودكان پاك و معصومند و سرزمین وجودشان آماده افشاندن هر بذرى است. پیامبر اکرم (ص) خطاب به مولا علی (ع) میفرمایند: «یا علی، لعنت خدا بر پدر و مادری باد که فرزند خویش را به عصیان وادارند و باعث قطع رابطه محبت شوند.» (38) گاهی والدین از رفتار پرخاشگرانه فرزندان خود شکوه و شکایت میکنند، در حالی که نمیدانند که خود آنان محرک پرخاشگری جوانان خود میباشند؛ زیرا جوان بر اساس دارا بودن روحیه جوانی، در مقابل هر محرکی که برایش غیر منطقی جلوه کند، واکنش نشان میهد.

دیدگاهتان را بنویسید