اخلاق در لغت و اصطلاح

بدین منظور، شیوههای مختلفی برای آموزش اخلاق حرفهای در سازمانها به وجود آمده است که یادگیری مستقیم، رایجترین آنهاست؛ اما این شیوه نشان داده است که کارآیی لازم را ندارد. فیلسوفان پدیدارشناسی که در تشخیص عارضة تحویلینگری پیشگام بودند، رهیافت پدیدارشناختی را روش درمان تحویلینگری میدانستند؛ اما پس از پنجاه سال کارآیی، شیوههای آنها مورد تردید و نقد قرار گرفت؛ به ویژه در حوزة اخلاق حرفهای پدیدارشناسی نتوانست الگوهای پژوهشی قابل اجرا به میان آورد. منشور اخلاقی هر سازمانی، از اشتراک عمومی همة اعضای سازمان در مورد اصول و قواعد اخلاقی خاصی که در جهت بهبود و توسعة فعالیتهای سازمانی است، به دست میآید.36 در صورتی که اگر بخواهیم ارزشهای خاصی را به صورت پذیرش همگانی در آوریم، باید در ابتدا از توسعة آگاهیها و دانشهای مرتبط شروع کنیم.

در اخلاق اسلامی و اخلاق امروزیِ دنیای غرب نیز وجوهِ اشتراک بسیاری به چشم میخورد، اما تفاوتها نیز چشمگیر است. خوی اسلامی بهداشت اسلامی و احکام اسلام و دیگر چیزهای از این دست را نیز در بر میگیرد. احکام شرع نیز همینگونه است، شراب حرام و نجس است، اما ممکن استبا گذشت چند روزی و یا با اضافه مادهای به آن، تبدیل به سرکه پاک و حلال گردد. رویکرد فضیلتگرایانه ما را وامیدارد تا در مواقع رویارویی با معضلات اخلاقی، صرفاً احکام و فضیلتهای اخلاقی را یادآوری کرده، بر آن اصرار کنیم.

فضیلتگرایی، یک رویکرد نیست، بلکه یک نوع موضعگیری و نهایتاً یک نوع نگرش48 است. این سخن هرگز به معنای کمارج تلقی کردن نقش روابط عمومی سازمان نیست؛ بلکه نقد تصوری از اخلاق حرفهای است که پرداختن به آن را از وظایف روابط عمومی میداند. غفلت از این عوامل در تحلیل و تببین علل معضل اخلاقی، ما را دچار تحویلینگری و غیر واقعگرایی میکند که نتیجهای جز ناکامی در پی نخواهد داشت. در حوزة اخلاق حرفهای نیز، لااقل در مقام تبیین و تحلیل معضلات اخلاقی سازمان، از عوامل فردی، سازمانی و محیطی نباید غفلت کرد. به خوبی می بینیم اعمال خلاف اخلاق هر یک ار افراد اجتماع تاثیر مستقیم بر رفتار اجتماعی می گذار .انشا ء الله در ادامه این مبحث در شب های آتی به صورت متناوب مباحثی را مطرح خواهم کرد که عزیزانم بیشتر با بیان نگارنده آشنا شوند و اینک تنها به طور اجمال عرض می کنم برای ساخت یک مدینه فاضله ، خود سازی بر اساس اصول اولیه، تحت تعلیم مربیان علم اخلاق، شاید شروعی مناسب و به جا باشد تا از این طریق در جهت اخلاقی شدن جانعه بتوان گام های موثری را برداشت .این حق مردمان یک اجتماع است که از بزرگان خود به عنوان پیش قراولان این حرکت اهم ، توقعات بسیار ی داشته باشند .در هر صورت مقوله اخلاق انسانی تاثیر مستقیم بر انسان اخلاقی و النهایه جامعه اخلاقی خواهد داشت و هنگامی که ضمانتهای لازمه اجرایی نیز به آن اضافه می شود به یک اجتماع قانون مند با حفظ همه حرمت ها دست پیدا خواهیم کرد .اینک فارغ از خواست ها و تمایلات سیاسی در این ایام خاص که مورد توجه ویژه حضرت حق جل و اعلی هستیم جای دارد که در جهت خود سازی و نیل به تعالی انسانی و آشنایی با اخلاق انسانی برگرفته از متن ادعیه و تذکرات نص صریح آیات الهی و دستورات دینی ،گامی در این جهت برداریم تا از این رهگذر در آینده ای نه چندان دور با خودسازی و اصلاح نفس ، جامعه ای عاری از گناه و آلودگی را تجربه کنیم و اینگونه شاید بتوانیم بگوییم ماه مختص به عبادت حضرت دوست گامی رو به جلو برای ما بوده است .

مال و ثروت منشأ ارزش گذاری در جامعه می گردد. در این صورت جای این پرسش است که چه چیزی آن اخلاق را “دینی” می کند؟ یکی از ابعاد بسیار مهم اخلاق کار، بعد روانشناختی آن است؛ زیرا اخلاق متغیری است که آگاهی و ارادة فردی نقش محوری در آن ایفا میکنند. همچنین، رویکرد، مبتنی بر «توصیف تعلیلی»50 موضوع است و در مسیر خود از معیارها و ابزارهای علمی و سنجشگر سود میبرد؛ اما نگرش، موضعگیری شخصی است و اساساً ناظر به حل مسئله نیست.

برای مثال، یک مدیر باید در حرفة خود مسائلی مانند صداقت، دقت، قابل اعتماد بودن، گشوده بودن به فضای انتقاد و ارزیابی، پرهیز از جزمیت، احترام به زیردستان و اطرافیان، توجه به حریم خصوصی و مسئله حفظ اسرار افراد را سرلوحة خویش قرار دهد. برای مثال، کمکاری میتواند در محیطی به صورت یک هنجار شغلی درآید؛ در حالی که کمکاری در هیچ نظام اخلاقی پسندیده نیست و در فرهنگ اسلامی به منزلة مصداقی از کمفروشی نکوهیده شده است. بدین ترتیب، نیروی کار در یک کارگاه یا کارخانه متمرکز و محل زندگی و کار از یکدیگر جدا شد.

يعني آنچه محل بحث است نفس است و تسويه كننده نفس. این زشت و زیبا در اخلاق، بد و خوب نامیده شده است. انسانیت، معنویت، اخلاق و عدالت اجتماعی در نزد این افراد مطرح نبوده و اهمیتی برای آنها قائل نیستند. هنجارها گروه وابستهاند و جهانشمول نیستند. به ویژه آن که بسیاری از اصول و روش هایی که حکما برای رسیدن به سعادت و کمال معرفی کرده اند، فاقد استحکام کامل بوده و سُست و غیر قابل اطمینان است، چون اولاً از خطا و اشتباه مصون نیستند و ثانیاً مبتنی بر اصول و قواعد علمی است که برای همگان امکان پذیر نیست، افراد عادی نمی توانند اخلاق علمی را بیاموزند.

به علاوه این موارد با یکدیگر ارتباط دارند؛ ایمان و باور دینی بهعنوان عالیترین صفت نفسانی هدایتگر مورد تأکید فراوان واقع شده است؛ اما ایمان تنها کافی نیست و دارای شرط است، و شرط آن انجام عمل نیک است و از اعمالی که باید در کنار ایمان و باور دینی قرار گیرد؛ توکل، و دوری از عجب و خودپسندی و فخرفروشی است، و در پرتو ایمان است که آدمی به اطمینان و آرامش خاطر میرسد. در منابع اخلاق و آداب حرفهای، غالباً با اخلاق مدیران، اخلاق پزشکان و اخلاق مهندسان روبهرو میشویم؛ 2. رهیافتی که بر آن است منابع انسانی در کنار سایر مؤلفهها و عناصر، بخشی از هویت سازمانی است و رفتار اخلاقی منابع انسانی در گرو عملکرد اخلاقی سازمان است.

ایمان برای هر عمل به منزله روح و جان است اگر شخصی بدون این كه بر ادّله و رسول او ایمان داشته باشد؛ اما از اخلاق خوب برخوردار بود این اخلاق، اخلاق حقیقی نیست بلكه صورت اخلاق است كه فاقد هر گونه ارزشی به نزد خداوند است. سازمان از افراد تشکیل میشود، اما سازمان به منزلة شخصیت حقوقی هرگز جمع جبری اشخاص حقیقی نیست. بنابراین، لازم است قواعد اخلاق حرفهای به تصویب اعضای هر حرفه برسد و همچنین سازمان رسیدگی انضباطی، به منظور مجازات انضباطی در مورد اشخاص عضو حرفه مزبور تشکیل شود.

در این مطلب همراه با مثال در مورد این سبک رهبری توضیح میدهیم و چگونگی بهبود و برجستهسازی مجموعهمهارتهای رهبری اخلاقی را تعریف و ارائه خواهیم کرد. کمترین فایدهای که درک این عوامل دارد این است که ما را در اخذ استراتژی و خط مشی سازمانی، واقعبینتر و در نتیجه موفقتر خواهد کرد. استاد حوزه علمیه خواهران ادامه داد: برای این امر، ابتدا باید نظام رسانهای مبتنی بر مبانی اسلام باشد و هدف و غایت اسلام برای تدوین برنامهها و پیامهای رسانهای تبیین شود. 4- اخلاق محیط زیست: تشویق و سفارش اسلام بر حفظ و گسترش درخت کاری و نکوهش این دین مبین در مورد شکار و صید، نشان دهنده توجه این دین به محیط زیست است.

اما در عمل، ما باید نهایت اخلاق انسانی را با همه مردم دنیا داشته باشیم، مگر کسی که علناً در مقام محو اسلام و دشمنی با دین حق برآید. همانطور که رسول گرامی (ص)فرمود :بهترین شما کسی است که برای خانواده اش بهترین باشد و من برای خانواده ام بهترین هستم. از مهمترین اصول اساسی که در اغلب اسناد و مباحث مربوط به اخلاق حرفهای علمی مورد تأیید قرار میگیرد، رعایت عینیتگرایی و بیطرفی است. عهدنامة اخلاقی در اخلاقیسازی حرفه نقش عمدهای دارد؛ اما جهتگیری فردگرایانه دارد و افراد را در حرفه مورد خطاب قرار میدهد؛ در حالی که منشور اخلاقی سازمان جهتگیری سازمانی دارد و به اخلاقیسازی شرکت میپردازد.

تحویل منشور اخلاقی سازمان به اصول اخلاقی: منشور اخلاقی سازمان متضمن مسئولیتهای اخلاقی شرکت در قبال حقوق عناصر محیط داخلی و خارجی شرکت است. به تدریج سازمان گسترش این اصول را جزو اهداف خود میپذیرد. البته هیچ کد اخلاق حرفهای که لااقل اصول اخلاق حرفهای را رعایت نکرده باشد، قابلیت شناسایی ملی و بین المللی ندارد. در نظام پیشهوری، رابطة موجود بین کارگر و کارفرما شخصی بود و این رابطه ایجاب میکرد که کارگر و کارفرما در مقابل یکدیگر دارای تعهدات و وظایفی گستردهتر از آنچه امروز انتظار میرود باشند؛ اما تولید کارخانهای، در وضعیت اجتماعی همة کارگران تغییرهای اساسی به وجود آورد و بر مهارتهای پیشهای و روابط کار اثر عمیقی گذاشت.

هر کسی متناسب با تصور خود از یک فعالیت به آن میپردازد. در دنیای امروزی که پر از اتفاقات ناخوشایند بوده که احساس خوب را در انسان از بین می برد، اگر این ویژگی در کسی به وجود بیاید، در واقع او توانسته به درجه رفیعی از انسانیت دست پیدا کند. کسی که شوخی اش بسیار شود، نادان می شود. اگر ما به یک تقسیم بندی کلی اکتفا کنیم تنها به دو گونه روش اخلاقی بر می خوریم که در ادامه آن را برایتان بیان کرده ایم. قرآن بر رشد اخلاقی انسانها تأکید بسیار داشته و آن را از اهداف رسالت پیامبر(ص) شمرده است.

اخلاق حرفهای، از مهمترین ابزار گسترش فعالیتهای تجاری و اداری است. اربابان حرفهها و مشاغل بازرگانی و اداری در هر رشتهای باید برای حرفة خود قواعد اخلاق حرفهای خاصی تنظیم کنند؛ قواعد اخلاق حرفهای در محدودة شرایط اجتماعی ـ سیاسی و حقوقی حاکم بر فعالیت اصحاب حرفهها در هر کشوری باید برای همان کشور تدوین شود. بدیهی است مهمترین قاعدة اخلاق حرفهای، ضرورت اجرای قوانین، به ویژه قوانین مربوط به مبارزه با فساد مالی و تقلبهای تجاری و اداری است. تحویل اخلاق حرفهای به مسئولیتهای اخلاقی منابع انسانی: اخلاق در سازمانها را با دو رهیافت میتوان بررسی کرد: 1. رهیافت مدیریت منابع انسانی که بر اخلاقی بودن افراد در مشاغل تأکید میکند.

1. آيات رواياتي كه دلالت بر وجود ارتباط عميق بين علم و تزكية اخلاقي دارد، و سجاياي اخلاقي را از ثمرات علم ميداند. بعضی از انجمنها و حرفهها وابستگیهای بینالمللی نیز دارند؛ مانند: انجمن حسابرسان، انجمن مدیران فروش شرکتهای چند ملیتی، انجمن مؤسسات تبلیغاتی، انجمن تولیدکنندگان محصولات دارویی و بهداشتی، انجمن متخصصان محیط زیست و سازمانها و مؤسسات بانکی و بیمه. یعنی در این اخلاق مفهوم “حقّ” (خصوصاً خودمختاری و حقّ انتخاب) و نیز مفهوم “فرد” نقش مهمی ایفا می کند. بازتاب عمل انسان گاهی متوجه خود او، گاهی بستگان و گاهی نیز در سطحی وسیع تر یعنی متوجه جامعه می شود.

طبیعی است که توصیه کاربردی مؤثر در جامعه ندارد. 1 ـ نظریه نسبیت: عده ای از دانشمندان معتقدند که خوبی و بدی از امور نسبی و اعتباری اند و خوب و بد اصلاً وجود ندارد؛ بلکه خوب آن است که عرف جامعه پذیرای آن باشد. رهیافتی که سیستم را خارج از توصیف زیرسیستمهایی که آن را تشکیل دادهاند، توصیف و تبیین میکند و ارتباط بین آنها را ملاحظه نمیکند. در آن دوران، چهره خون ریز بشر به خوبی آشکارگشت و بهت و حیرت و سوال برانگیخت.

دیدگاهتان را بنویسید