، موضوع به شورایعالی امنیت ملی رفت

پیروزی بهدست آمده نیز پیامدهای ناشی از پذیرش قرارداد مذکور را، که عراق به علت آن جنگ را شروع کرده بود، تحتالشعاع قرار داد. از این پس بود که آمریکا و کشورهای اروپای غربی یکی از مهمترین بازارهای خود را در زمینه تسلیحات نظامی بهدست آوردند، اما پس از انقلاب اسلامی میل کشورهای غربی به تقویت قدرت ایران کاهش یافت و تقویت قدرتهای رقیب ایران در دستور کار قرار گرفت. موضوع وقتی بیشتر اهمیت مییابد که معادله غرب دائما صحبت از ضرورت تشکیل یک «ناتوی عربی» متشکل از رژیمهای محافظهکار عربی با مشارکت کشورهای غربی میکند که عملا در تضاد مستقیم با منافع ژئوپلتیک ایران در حوزههای نفوذ سنتی خود در منطقه قرار میگیرد. در چنین شرایطی ــ که فضای بینالمللی به شدت برضد عراق شکل میگرفت و تهدیدهای متقابل عراق و اسرائیل، احتمال وقوع درگیری مجدد را در منطقه افزایش داده بود ــ در یکم اردیبهشت 1369/ 21 آوریل 1990 نامهای محرمانه از سوی رئیسجمهوری عراق، از طریق یاسرعرفات برای رهبر انقلاب و رئیسجمهوری ایران ارسال شد (رجوع کنید به سازمان ملل متحد، 1990، ص227؛ درودیان، 1380 ش، ص 249 ـ 256). صدام حسین در این نامه، ضمن ابراز نگرانی از فتنهانگیزیهای دشمنان عراق و ایران، با تأکید بر خطر صهیونیسم و برخی قدرتهای جهانی، خواستار ملاقات و مذاکراه مستقیم سران دو کشور، به انگیزه دستیابی به صلح پایدار گردید.

از طرف دیگر توجه به این نکته ضروری است که هرچند عادی سازی کشورهای عربی با رژیم صهیونیستی ضربه بزرگی به امنیت منطقه میزند. سال ۲۰۱۳، دستکم یکی از ایرانیهایی که برای سپاه پاسداران ایران کار میکرد، غیرقانونی به سیستمِ سدِ آبی نیویورک نفوذ کرد، هرچند ظاهرا هیچ خسارت مستقیمی رخ نداد. این ناکامی از یک سو به ساختار، اهداف، اصول اولیه و تشکیلات جنبش و از سوی دیگر به عملکرد ضعیف و پراکندگی و اتفاقنظر نداشتن اعضای آن و از همه مهمتر به دنبالهروی از شورای امنیت سازمان ملل متحد و نفوذ قدرتهای بزرگ در جنبش برمیگردد (جمشیدی، ص 3ـ4). بهطور کلی موضع جنبش در قبال جنگ، موضعی منفی بوده است و جدّیترین تلاشهای جنبش در مورد جنگ را میتوان توصیه و درخواست از دو کشور درگیر برای پایان دادن به جنگ دانست. با جمع این عوامل، تفسیر عملکرد واحدهای نظامی با کمک تفاسیری از انگیزه های سیاسی یا پاسخ به تحرکات نظامی از راه برنامه ریزی سیاسی باعث دور شدن خط مقدم تماس نیروهای نظامی از اصول حرفه ای شده و به پاسخ های منجر می شود که واکنش متناسبی به یک وضعیت خاص نظامی نیست.

علاوه بر این، مناقشات و رخدادهای سیاسی داخلی و اقدامات خشونتبار برخی گروهها در برابر نظام جمهوری اسلامی سبب وخامت اوضاع سیاسی و امنیتی شدن کشور شده بود و همین امر از نظر برخی گروههای سیاسی، نوعی انسداد سیاسی تلقی میشد و بنابراین لازمه تداوم جنگ استمرار انسداد سیاسی بود. در 17 مرداد/ 8 اوت همان سال، رئیس جمهوری ایران پیشنهاد ملاقات با صدامحسین را رد کرد و خاطرنشان نمود که ملاقات درصورتی مؤثر است که کلیه مسائل عمده بین طرفین حل وفصل شود. شش لشکر گارد ریاست جمهوری از جمله این لشکرها بودند (حبیبی، ص 125). برای بازپسگیری فاو، نیروهای عراقی در خط فاو تجمع کرده بودند (درودیان، 1366 ش، ص 13). عملیات کربلای 5 از پنج محور و آبراهه پرورش ماهی در منطقه شلمچه آغاز شد و با درهمشکستن خط نخست دفاعی ارتش عراق و پیشروی در محورهای تعیینشده، موفقیتهای چشمگیری بهدست آورد و پس از چهار شبانهروز جنگ شدید در شرق بصره، علائم شکست نیروهای عراقی ظاهر گردید ( گاهشمار جنگ عراق و ایران 1987، ص 2ـ4؛ اردستانی، 1379 ش، ص 252، 256، 271ـ272). پس از هشت شبانهروز درگیری سنگین، قرارگاه قدس، آخرین نقطهای که عراق همچنان به حفظ آن امیدوار بود، فروریخت و نیروهای عراق مجبور شدند تا نهر جاسم، سومین رده دفاعی در شلمچه، عقبنشینی و جزایر بوارین را تخلیه کنند (اردستانی، 1379 ش، ص 281). مقاومت عراقیها در نهرجاسم باتوجه به اهمیت آن، همه جانبه و شدید بود.

در این قطعنامه شورای امنیت از شورای «سازمان بینالمللی هواپیمایی کشوری» خواست به این موضوع رسیدگی کند. این حمله موجب بروز بحران بینالمللی شد و اخطار شورای امنیت را نپذیرفت، همین امر موجب شد آمریکا با ائتلافی از کشورها شامل عربستان سعودی، کانادا، فرانسه، بریتانیا، مصر، قطر، سوریه و کویت به عراق حمله کند، جنگی که به جنگ اول خلیج فارس معروف شد. از همان زمان آغاز جنگ و سپس بازپسگیری خرمشهر و بهویژه در دوره بعد از پذیرش قطعنامه 598، اظهارنظرها و مناقشاتی در باره نحوه مواجهه با حمله دولت عراق، مدیریت جنگ، میزان تلفات و نحوه ارزیابی پیشنهادهای صلح و آتشبس در سطوح مختلف رسانهای و کارشناسی مطرح شد. وی همچنین با اشاره به این­که در چنان شرایطی آتشبس برای روسها به­غایت مطلوب است، خبر داد از این که شاهزاده را قانع کرده است تا قراباغ را نگه داشته و استرداد باقی ایالات را به سخاوت تزار واگذارد. وزیر خارجه ایران نیز با تأکید بر اینکه مذاکرات مستقیم پس از اعلام آتشبس آغاز شود، با پیشنهاد عراق موافقت کرد و مقرر شد دبیر کل سازمان ملل در گزارشی به اعضای شورای امنیت، زمان برقراری آتشبس را اعلام کند. محتوای این پیشنهاد اگرچه بیانگر خط مشی عراق مبنی بر حذف سازمان ملل از روند مذاکرات و تأکید بر مذاکرات مستقیم بود، و در گذشته نیز بارها تکرار شده بود، اما تلاش عراق را برای حل وفصل اختلافات نشان میداد.

دیدگاهتان را بنویسید